Akwakultura rozwija się niezwykle dynamicznie, a ryby stanowią jedno z kluczowych źródeł białka dla ludzi na całym świecie. Wraz z intensyfikacją produkcji wodnej rośnie jednak zainteresowanie kwestią chorób odzwierzęcych przenoszonych przez ryby. Wokół tego tematu narosło wiele nieporozumień – od przesadnych obaw konsumentów, po bagatelizowanie ryzyka w gospodarstwach rybackich. Zrozumienie rzeczywistej skali zagrożeń, dróg zakażenia oraz zasad bioasekuracji ma ogromne znaczenie zarówno dla zdrowia ludzi, jak i dla ekonomiki produkcji ryb.

Choroby odzwierzęce związane z rybami – fakty naukowe

Ryby mogą być rezerwuarem wielu czynników chorobotwórczych: bakterii, pasożytów i – rzadziej – wirusów, które w określonych warunkach są w stanie zakażać człowieka. Mówimy wtedy o zoonozach rybnych. Kluczowe jest jednak odróżnienie potencjalnej obecności patogenu od realnego zagrożenia zakażeniem. Większość problemów zdrowotnych u ludzi wynika z błędów w przechowywaniu i przygotowaniu ryb, a nie z samego faktu ich hodowli.

Do najważniejszych bakteryjnych zoonoz związanych z rybami należą zakażenia wywołane przez Vibrio, Mycobacterium, Streptococcus iniae oraz Erysipelothrix. Mają one różny charakter kliniczny – od łagodnych zapaleń skóry po poważne zakażenia ogólnoustrojowe. Z kolei pasożyty, takie jak nicienie z rodzaju Anisakis czy tasiemce Diphyllobothrium, przenoszą się głównie przez spożycie surowych lub niedogotowanych ryb.

W środowisku produkcyjnym, jakim jest gospodarstwo stawowe, recyrkulacyjny system akwakultury (RAS) lub farma klatkowa na morzu, najpoważniejszym wyzwaniem są choroby wpływające na stan zdrowia i dobrostan ryb. Jednak część drobnoustrojów odpowiedzialnych za te schorzenia ma także potencjał zoonotyczny, dlatego systematyczna bioasekuracja służy zarówno ochronie stada, jak i bezpieczeństwu pracowników oraz konsumentów.

Najważniejsze grupy patogenów zoonotycznych związanych z rybami

Bakterie – najczęstsze źródło zakażeń

Bakterie są główną grupą patogenów, które mogą być przenoszone z ryb na człowieka. Ich obecność jest naturalnym elementem ekosystemu wodnego, jednak niektóre gatunki stają się problematyczne w intensywnych systemach hodowli, gdzie duże zagęszczenie ryb, wyższa temperatura wody i obciążenie materią organiczną sprzyjają namnażaniu drobnoustrojów.

Mycobacterium marinum jest klasycznym przykładem bakterii zoonotycznej związanej z rybami. Wywołuje tzw. gruźlicę ryb lub mykobakteriozę. U ludzi zakażenie występuje najczęściej u pracowników akwakultury, wędkarzy lub akwarystów i przybiera postać przewlekłych zmian skórnych na dłoniach i przedramionach. Do zakażenia dochodzi przy kontakcie uszkodzonej skóry z zakażoną wodą lub tkankami ryb. Choroba rzadko ma przebieg ogólnoustrojowy, ale jej leczenie jest długotrwałe, a diagnostyka bywa trudna.

Inną ważną grupą są bakterie z rodzaju Vibrio, w tym Vibrio vulnificus i Vibrio parahaemolyticus. Są szczególnie istotne w ciepłych wodach morskich i estuariach. Mogą wywoływać ciężkie zakażenia ran oraz posocznicę u osób z obniżoną odpornością lub chorobami wątroby. Zakażenia te wiążą się zwykle z kontaktem ran z wodą morską lub spożyciem surowych owoców morza, choć w przypadku akwakultury rybnej dotyczą głównie obsługi ferm zlokalizowanych w strefie przybrzeżnej.

Streptococcus iniae to patogen problematyczny zwłaszcza w intensywnej hodowli tilapii, pstrągów i innych gatunków ryb ciepłolubnych. U ryb powoduje posocznicę, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i wysoką śmiertelność, a u ludzi – najczęściej cellulitis i zapalenie tkanki podskórnej, rzadziej zapalenie wsierdzia lub sepsę. Zakażenia notuje się przede wszystkim u pracowników mających regularny kontakt z żywymi lub świeżo uśmierconymi rybami.

Warto też wspomnieć o Erysipelothrix rhusiopathiae, bakterii odpowiedzialnej za różycę u trzody chlewnej, ale mogącej przeżywać w środowisku wodnym i na powierzchni ryb. U ludzi wywołuje tzw. różycę zawodową (erysipeloid), przebiegającą z bolesnym rumieniem skóry, najczęściej na dłoniach. Znowu największe ryzyko dotyczy pracowników obróbki ryb i przetwórstwa.

Pasożyty – zagrożenie głównie przy spożyciu surowych ryb

W akwakulturze pasożyty są przede wszystkim problemem zdrowotnym i ekonomicznym dla samych ryb, ale niektóre ich gatunki mogą również wywoływać choroby u ludzi. Do najważniejszych należą nicienie z rodzaju Anisakis (anisakioza) oraz niektóre tasiemce (diphyllobotrioza).

Nicienie Anisakis są szczególnie związane z rybołówstwem morskim, jednak coraz częściej uwzględnia się je także przy ocenie bezpieczeństwa surowców pochodzących z akwakultury morskiej. Zakażenie człowieka następuje poprzez spożycie surowej lub niedostatecznie obrobionej termicznie ryby zawierającej larwy pasożyta. Objawy obejmują silne bóle brzucha, nudności, wymioty, a nawet reakcje alergiczne. Zamrażanie ryb w odpowiednio niskiej temperaturze i na odpowiednio długi czas skutecznie inaktywuje larwy, co jest kluczowym elementem bezpieczeństwa produktów przeznaczonych do spożycia na surowo.

Tasiemce z rodzaju Diphyllobothrium występują głównie w wodach słodkich i chłodnych, atakując ryby łososiowate oraz inne gatunki drapieżne. Człowiek może zarazić się, jedząc niedosmażone lub surowe filety zawierające stadium inwazyjne. Choroba u ludzi często przebiega skąpoobjawowo, ale może prowadzić do niedoborów witaminy B12 i anemii. Dzięki rozwojowi systemów akwakultury z kontrolowanym żywieniem ryb i monitoringiem zdrowia, ryzyko wystąpienia takich pasożytów w zorganizowanej hodowli jest zwykle mniejsze niż w rybołówstwie dzikim.

Wirusy – rzadkie, ale budzące obawy

Wirusy stanowią ogromne wyzwanie w chorobach ryb (np. wirus zakaźnej anemii łososi – ISA, wirus wrzodzenia karpia – KHV, wirus zakaźnej martwicy trzustki – IPN), lecz dotychczas nie udokumentowano licznych przypadków ich transmisji na człowieka. Obawy o możliwość pojawienia się nowych zoonoz wirusowych są jednak obecne w literaturze, zwłaszcza w kontekście globalnych zmian środowiskowych i przenikania się ekosystemów naturalnych z intensywną produkcją zwierzęcą.

Czynnikiem łagodzącym ryzyko jest odmienność receptorów komórkowych u ryb i ludzi, co stanowi barierę gatunkową. Niemniej właściwe praktyki bioasekuracyjne, nadzór weterynaryjny oraz unikanie niekontrolowanego przemieszczania materiału zarybieniowego i dzikich ryb są ważne nie tylko dla ochrony stada, ale także dla profilaktyki potencjalnych, nowych zoonoz, które mogłyby pojawić się w przyszłości.

Mity i nieporozumienia związane z chorobami odzwierzęcymi od ryb

Mity dotyczące spożywania ryb z hodowli

Jednym z utrwalonych mitów jest przekonanie, że ryby z akwakultury są znacząco bardziej niebezpieczne dla zdrowia niż ryby dzikie. W rzeczywistości, w nowoczesnych gospodarstwach stosuje się ścisłe procedury bioasekuracji, monitoring zdrowia oraz kontrolę jakości pasz. Pozwala to lepiej kontrolować występowanie patogenów niż w środowisku naturalnym, gdzie wpływ na czynniki biologiczne i chemiczne jest ograniczony.

Kolejny mit to przekonanie, że spożycie ryb z hodowli automatycznie grozi zakażeniem bakteriami opornymi na antybiotyki. Przepisy weterynaryjne w Unii Europejskiej jasno określają zasady stosowania leków przeciwbakteryjnych, okresy karencji oraz obowiązek prowadzenia dokumentacji leczenia. Dodatkowo stosuje się programy monitoringu pozostałości leków w tkankach. Stosowanie antybiotyków jest w wielu przypadkach ograniczane poprzez wprowadzanie szczepień ochronnych ryb, poprawę warunków środowiskowych i bioasekuracji.

Należy podkreślić, że główne ryzyko dla konsumenta nie wynika z samego pochodzenia ryby, ale z nieprawidłowego przechowywania, rozmrażania, przetwarzania i obróbki cieplnej. Szybkie schłodzenie po odłowie, utrzymanie łańcucha chłodniczego, unikanie wielokrotnego zamrażania i rozmrażania oraz dokładne gotowanie lub smażenie to podstawowe elementy profilaktyki chorób odzwierzęcych i zatruć pokarmowych.

Mity dotyczące zagrożeń dla pracowników akwakultury

W środowisku produkcyjnym często można usłyszeć skrajne opinie – od twierdzenia, że praca przy rybach jest niemal całkowicie bezpieczna, po przeświadczenie, że każdy kontakt z wodą i rybami grozi poważnymi chorobami. Prawda leży pośrodku. Rzeczywiście, odsetek ciężkich zoonoz w akwakulturze jest stosunkowo niski, ale wiele zakażeń ma charakter zawodowy i wynika z braku podstawowych środków ochrony osobistej.

Nieleczone, przewlekłe mikrourazy skóry rąk, otarcia i skaleczenia, w połączeniu z codziennym kontaktem z wodą, śluzem ryb oraz materiałem organicznym, tworzą warunki sprzyjające zakażeniom bakteryjnym, szczególnie Mycobacterium marinum, Vibrio spp. czy Streptococcus iniae. Używanie rękawic, odpowiedniego obuwia, dokładne mycie i dezynfekcja rąk po pracy oraz szybkie reagowanie na objawy infekcji skóry znacząco ograniczają ryzyko.

Nieporozumieniem jest również przekonanie, że przenoszenie chorób od ryb zawsze następuje drogą pokarmową. W przypadku wielu bakteryjnych zoonoz kluczową rolę odgrywają właśnie uszkodzenia skóry i błon śluzowych oraz bezpośredni kontakt z zakażonym materiałem biologicznym, co jest szczególnie istotne w kontekście szkolenia pracowników i organizacji stanowisk pracy.

Ryby jako „rezerwuary wszystkich chorób” – obawy bez pokrycia

Popularne w mediach społecznosciowych są sensacyjne doniesienia sugerujące, że ryby przenoszą liczne, egzotyczne choroby, często bez wskazania konkretnych drobnoustrojów czy mechanizmów zakażenia. Z naukowego punktu widzenia większość patogenów ryb jest silnie przystosowana do warunków środowiskowych panujących w wodzie i do organizmu gospodarza o niższej temperaturze ciała niż człowiek. To ogranicza możliwość skutecznej infekcji człowieka.

Oczywiście nie należy lekceważyć udokumentowanych zoonoz, ale też nie ma podstaw, by traktować ryby jako nadrzędne źródło chorób odzwierzęcych. W globalnej skali znacznie większe znaczenie zoonotyczne mają ssaki i ptaki, zarówno dzikie, jak i hodowlane. Rolą specjalistów z zakresu medycyny weterynaryjnej, akwakultury i zdrowia publicznego jest racjonalna ocena ryzyka oraz wdrażanie działań profilaktycznych, a nie budowanie atmosfery strachu.

Bioasekuracja w akwakulturze – klucz do ograniczenia zoonoz

Główne założenia bioasekuracji w hodowli ryb

Bioasekuracja w akwakulturze to zestaw działań mających na celu ograniczenie wprowadzania, szerzenia się oraz utrzymywania patogenów w gospodarstwie. Dotyczy ona nie tylko chorób ryb, ale pośrednio także zagrożeń zoonotycznych. Im lepszy stan zdrowia stada, tym mniejsze ryzyko wystąpienia drobnoustrojów potencjalnie niebezpiecznych dla ludzi.

Podstawowe elementy bioasekuracji obejmują:

• kontrolę pochodzenia materiału zarybieniowego i kwarantannę nowo wprowadzanych ryb,
• monitoring zdrowia stada – regularne badania kliniczne i laboratoryjne,
• zarządzanie wodą – w tym filtrację, dezynfekcję, kontrolę parametrów fizykochemicznych,
• higienę obiektów – mycie i dezynfekcję zbiorników, sprzętu, systemów doprowadzania wody,
• kontrolę dostępu osób z zewnątrz i ruchu wewnętrznego (strefowanie fermy),
• szkolenie pracowników z zasad higieny i bezpieczeństwa biologicznego,
• postępowanie z chorymi rybami, padłymi sztukami i odpadami produkcyjnymi.

Skuteczna bioasekuracja jest procesem ciągłym, wymagającym regularnej oceny ryzyka i dostosowywania środków ochrony do zmieniającej się sytuacji epizootycznej, warunków środowiskowych i technologicznych. Z perspektywy zoonoz kluczowe jest, aby procedury obejmowały nie tylko ochronę ryb, lecz także minimalizowały ekspozycję ludzi na potencjalnie zakaźny materiał.

Środki ochrony osobistej i higiena pracy

Najbardziej bezpośrednim sposobem ograniczenia przenoszenia patogenów z ryb na człowieka jest stosowanie środków ochrony indywidualnej. W nowoczesnych gospodarstwach akwakultury standardem powinny być:

• rękawice ochronne (jednorazowe lub wielorazowe, przeznaczone do kontaktu z wodą),
• odzież robocza i obuwie wodoodporne,
• okulary ochronne lub przyłbice przy pracach generujących aerozol (np. mycie ciśnieniowe),
• opatrunki wodoodporne na skaleczenia i otarcia skóry.

Oprócz środków fizycznych, równie ważne są nawyki higieniczne. Dokładne mycie rąk wodą z mydłem po zakończeniu pracy, unikanie dotykania twarzy w trakcie obsługi ryb, zakaz spożywania posiłków na stanowiskach produkcyjnych oraz regularna dezynfekcja powierzchni roboczych zdecydowanie ograniczają ryzyko przeniesienia bakterii zoonotycznych.

Istotne jest także szybkie reagowanie na pojawienie się objawów chorobowych u pracowników – zwłaszcza nawracających zapaleń skóry, trudno gojących się ran czy dolegliwości ogólnych połączonych z kontaktem z zakażonym stadem. Wczesna konsultacja lekarska, z wyraźnym wskazaniem na charakter pracy (kontakt z rybami i wodą), może przyspieszyć właściwą diagnostykę i leczenie.

Profilaktyka weterynaryjna i zarządzanie chorobami ryb

Programy profilaktyki weterynaryjnej mają kluczowe znaczenie dla ograniczenia występowania chorób w stadzie. W wielu gospodarstwach stosuje się szczepienia ryb przeciwko wybranym bakteryjnym patogenom (np. Aeromonas salmonicida, Yersinia ruckeri), co zmniejsza ogólne obciążenie mikrobiologiczne środowiska produkcyjnego. Chociaż nie są to typowe patogeny zoonotyczne, poprawa zdrowia populacji ryb sprzyja stabilizacji mikroflory i ogranicza ryzyko pojawienia się wtórnych zakażeń.

Farmy dbające o bioasekurację kładą nacisk na:

• dobór gatunków ryb i linii hodowlanych odpornych na lokalne choroby,
• utrzymanie optymalnej obsady i warunków środowiskowych (tlen, temperatura, jakość wody),
• stosowanie zbilansowanych, wysokiej jakości pasz ograniczających stres żywieniowy,
• prowadzenie dokumentacji zdrowotnej stada i szybką reakcję na pierwsze sygnały choroby,
• współpracę z lekarzem weterynarii specjalizującym się w chorobach ryb.

Zarządzanie ogniskiem choroby obejmuje nie tylko terapię (jeśli jest możliwa i uzasadniona), ale również izolację zainfekowanych jednostek lub sekcji, zmianę schematów przepływu wody, intensyfikację dezynfekcji oraz czasem nawet czasowe wstrzymanie produkcji w danym sektorze. Działania te, choć kosztowne, w perspektywie długoterminowej są opłacalne, ponieważ zapobiegają rozprzestrzenianiu się patogenów, także tych potencjalnie niebezpiecznych dla ludzi.

Znaczenie koncepcji One Health w akwakulturze

Koncepcja One Health (Jedno Zdrowie) zakłada ścisłą współzależność pomiędzy zdrowiem ludzi, zwierząt i środowiska. Akwakultura jest obszarem, w którym to powiązanie jest szczególnie widoczne. Jakość wody, zdrowie ryb, bezpieczeństwo pracowników i konsumentów oraz stan ekosystemów wodnych tworzą system naczyń połączonych.

Wdrożenie zasad One Health w praktyce hodowli ryb oznacza m.in.:

• analizę wpływu gospodarstwa na lokalne zasoby wodne (emisja biogenów, leków, środków dezynfekcyjnych),
• monitorowanie patogenów w środowisku wodnym, zarówno tych typowych dla ryb, jak i potencjalnie zoonotycznych,
• współpracę interdyscyplinarną pomiędzy lekarzami weterynarii, specjalistami zdrowia publicznego, ichtiologami i ekologami,
• edukację pracowników i społeczności lokalnej na temat racjonalnego podejścia do ryb jako źródła żywności.

Długofalowo takie podejście sprzyja ograniczeniu ryzyka pojawiania się nowych zoonoz, odpowiedzialnemu stosowaniu środków przeciwdrobnoustrojowych oraz zwiększeniu zaufania konsumentów do produktów pochodzących z akwakultury.

Inne istotne aspekty zdrowia ryb i bezpieczeństwa żywności

Zanieczyszczenia chemiczne a zdrowie człowieka

Omawiając bezpieczeństwo ryb z hodowli, nie można ograniczać się wyłącznie do chorób zakaźnych. Istotne znaczenie mają także zanieczyszczenia chemiczne, takie jak metale ciężkie, dioksyny, PCB czy pozostałości leków. Kontrolowana akwakultura, w porównaniu z połowami dzikimi, oferuje możliwość lepszego nadzoru nad tymi zagrożeniami – poprzez monitoring jakości wody, dobór pasz i przestrzeganie okresów karencji po leczeniu.

W wielu krajach obowiązują restrykcyjne normy dotyczące dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń w tkankach ryb, a produkty trafiające do obrotu są objęte urzędowym nadzorem. Konsument, wybierając ryby z certyfikowanych hodowli i zwracając uwagę na pochodzenie produktów, ma realny wpływ na ograniczenie ryzyka narażenia na substancje niepożądane. Warto zaznaczyć, że z punktu widzenia zdrowia publicznego korzyści ze spożywania ryb – zwłaszcza bogatych w kwasy tłuszczowe omega-3 – zazwyczaj przewyższają potencjalne ryzyka, o ile przestrzega się zasad bezpieczeństwa.

Dobrostan ryb a podatność na choroby

Dobrostan ryb w akwakulturze ma bezpośrednie przełożenie na ich odporność na czynniki chorobotwórcze. Stres wynikający z nadmiernego zagęszczenia, niedoboru tlenu, gwałtownych zmian temperatury czy niewłaściwego obchodzenia się z rybami (np. podczas sortowania lub transportu) prowadzi do obniżenia odporności i zwiększa podatność na infekcje. Dotyczy to zarówno patogenów specyficznych dla ryb, jak i tych o potencjale zoonotycznym.

W praktyce oznacza to konieczność:

• projektowania systemów hodowli z uwzględnieniem naturalnych potrzeb gatunkowych (przestrzeń, struktura środowiska),
• minimalizowania sytuacji stresowych podczas obsługi (łagodne odławianie, ograniczenie czasu przetrzymywania w siatkach),
• zapewnienia stabilnych warunków fizykochemicznych wody,
• regularnego monitorowania kondycji i zachowania ryb.

Lepszy dobrostan przekłada się nie tylko na ograniczenie strat produkcyjnych, ale także na mniejsze obciążenie mikrobiologiczne środowiska i potencjalne zmniejszenie ryzyka zoonoz związanych z intensywną produkcją.

Rola edukacji i komunikacji z konsumentem

Jednym z najważniejszych, a często pomijanych aspektów w dyskusji o chorobach odzwierzęcych przenoszonych przez ryby jest edukacja konsumentów. Nawet najlepiej zaprojektowane systemy bioasekuracji i nadzoru weterynaryjnego nie zapewnią pełnego bezpieczeństwa, jeśli na ostatnim etapie łańcucha – w kuchni domowej lub restauracyjnej – dojdzie do błędów w obchodzeniu się z surowcem.

Podstawowe zasady, jakie powinny być komunikowane odbiorcom, to m.in.:

• przechowywanie ryb w odpowiednio niskiej temperaturze oraz respektowanie dat przydatności do spożycia,
• unikanie spożywania surowych ryb z niepewnego źródła,
• dbałość o higienę narzędzi i powierzchni roboczych w kuchni (deski, noże),
• oddzielanie surowych ryb od gotowych do spożycia produktów (zapobieganie krzyżowemu zanieczyszczeniu),
• odpowiednia obróbka cieplna, w szczególności dla osób z obniżoną odpornością.

Transparentna komunikacja na temat stosowanych w akwakulturze metod bioasekuracji, profilaktyki i kontroli jakości produktów może pomóc rozwiać część mitów, zwiększyć zaufanie do ryb hodowlanych i zachęcić do ich regularnego spożywania w ramach zbilansowanej diety.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy ryby z akwakultury są bardziej niebezpieczne dla zdrowia niż ryby dzikie?

Ryby z akwakultury nie są z definicji bardziej niebezpieczne od ryb dzikich. W nowoczesnych hodowlach kontroluje się jakość wody, zdrowie stada, pasze oraz stosowanie leków. Dzięki temu wiele zagrożeń można skutecznie ograniczyć. W przypadku ryb dzikich wpływ na czynniki środowiskowe jest znacznie mniejszy, co może oznaczać większą zmienność ryzyka. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe przechowywanie i przygotowanie ryb, niezależnie od ich pochodzenia.

Jakie grupy ludzi są najbardziej narażone na zoonozy od ryb?

Najbardziej narażeni są pracownicy akwakultury, przetwórni ryb, wędkarze oraz akwaryści, czyli osoby mające częsty kontakt z żywymi rybami, wodą i materiałem biologicznym. Dodatkowo większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby dotyczy osób z obniżoną odpornością, chorobami wątroby, cukrzycą czy przyjmujących leki immunosupresyjne. Dlatego w tych grupach szczególnie ważne jest stosowanie środków ochrony osobistej oraz unikanie kontaktu uszkodzonej skóry z wodą i tkankami ryb.

Czy spożywanie surowych ryb jest bezpieczne?

Spożywanie surowych ryb zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem mikrobiologicznym i pasożytniczym. W profesjonalnej gastronomii wykorzystuje się ryby pochodzące z pewnych źródeł i poddane głębokiemu mrożeniu, co ogranicza obecność pasożytów, takich jak Anisakis. Nadal jednak istnieje ryzyko zakażeń bakteryjnych, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością. Dla większości konsumentów bezpieczniejszym wyborem są ryby poddane pełnej obróbce cieplnej, szczególnie w warunkach domowych.

Jakie środki ostrożności powinni stosować pracownicy hodowli ryb?

Pracownicy hodowli powinni używać rękawic ochronnych, wodoodpornego obuwia i odzieży roboczej, a przy pracach generujących aerozol – okularów lub przyłbic. Niezbędne jest zabezpieczanie skaleczeń i otarć skóry, unikanie jedzenia i picia na stanowisku pracy, dokładne mycie rąk po kontakcie z rybami oraz regularne szkolenia z zakresu higieny i bioasekuracji. Przy pojawieniu się nietypowych zmian skórnych lub objawów chorobowych wskazana jest szybka konsultacja lekarska z informacją o charakterze pracy.

Czy choroby ryb mogą wywołać globalne epidemie u ludzi?

Większość znanych patogenów ryb jest silnie przystosowana do niskiej temperatury ciała i specyficznej fizjologii ryb, co ogranicza ich zdolność do wywoływania chorób u ludzi na dużą skalę. Dotychczas nie opisano globalnych epidemii spowodowanych typowo rybnymi wirusami czy bakteriami. Teoretycznie pojawienie się nowych zoonoz jest możliwe, dlatego istotne są nadzór weterynaryjny, zasady One Health oraz odpowiedzialne zarządzanie akwakulturą. Ryzyko pandemiczne związane z rybami oceniane jest obecnie jako zdecydowanie niższe niż w przypadku ssaków i ptaków.