Wirusowa martwica układu nerwowego (VNN), określana także jako zakażenie betanodawirusem (Viral Nervous Necrosis, Viral Encephalo‑Retinopathy – VER), należy do najpoważniejszych chorób wirusowych występujących w intensywnej **akwakulturze** okonia morskiego (Dicentrarchus labrax) i dorady (Sparus aurata). Choroba ta powoduje wysoką śmiertelność narybku i młodych osobników, znaczące straty ekonomiczne oraz wymusza stosowanie złożonych strategii **bioasekuracji** na poziomie gospodarstwa i całych regionów produkcyjnych. Wraz z rozwojem hodowli w systemach RAS i w klatkach morskich, VNN stała się jednym z kluczowych wyzwań zdrowotnych w sektorze ryb morsko‑słonawodnych.

Charakterystyka wirusa i patogeneza VNN u okonia morskiego i dorady

VNN wywoływana jest przez betanodawirusy z rodziny Nodaviridae. Są to wirusy o niewielkim, segmentowanym genomie RNA, pozbawione otoczki lipidowej, dzięki czemu cechuje je znaczna **stabilność** w środowisku wodnym i odporność na wiele typowych czynników fizycznych. U okonia morskiego i dorady najczęściej identyfikowane są warianty genetyczne RGNNV (Redspotted grouper nervous necrosis virus) oraz ich rekombinanty, dostosowane do stosunkowo wysokich temperatur panujących w strefie śródziemnomorskiej.

Betanodawirus wykazuje szczególne powinowactwo do komórek **układu nerwowego** i siatkówki. Po wniknięciu do organizmu – zwykle drogą wodną przez skrzela lub skórę – dochodzi do wiremii, a następnie do lokalizacji wirusa w mózgu, rdzeniu kręgowym i siatkówce oka. Replikacja wirusa prowadzi do charakterystycznej **martwicy** i wakuolizacji neuronów, co histopatologicznie manifestuje się licznymi pustymi przestrzeniami w obrębie tkanki nerwowej. Proces ten skutkuje zaburzeniami koordynacji ruchowej, utratą zdolności prawidłowego pływania oraz upośledzeniem widzenia.

Na przebieg VNN duży wpływ mają warunki środowiskowe. Wysokie obsady, stres transportowy, wahania parametrów wody (zwłaszcza **temperatury** i zasolenia), niedobory żywieniowe oraz współistniejące infekcje bakteryjne lub pasożytnicze osłabiają odporność ryb, ułatwiając replikację wirusa. Szczególną wrażliwością odznaczają się najmłodsze stadia rozwojowe – larwy i narybek. W tych grupach śmiertelność może sięgać 80–100%, jeśli nie zostaną wdrożone szybkie i zdecydowane działania **bioasekuracyjne**.

VNN jest chorobą o zasięgu globalnym, a jej obecność została potwierdzona w większości głównych regionów akwakultury morskiej, w tym w rejonie Morza Śródziemnego, gdzie skoncentrowana jest produkcja okonia morskiego i dorady. Wielu producentów uznaje betanodawirusa za patogen o znaczeniu porównywalnym do wirusa IPN w hodowli pstrąga tęczowego czy wirusa ISA w hodowli łososia atlantyckiego, choć patogeny te należą do innych rodzin i różnią się biologią.

Obraz kliniczny, rozpoznanie i znaczenie epizootiologiczne VNN

Objawy kliniczne i zmiany anatomopatologiczne

Obraz kliniczny VNN u okonia morskiego i dorady jest stosunkowo charakterystyczny, zwłaszcza w zaawansowanym stadium choroby. Dominują zaburzenia neurologiczne, będące konsekwencją uszkodzeń mózgu i rdzenia kręgowego. Ryby wykazują gwałtowne, niekontrolowane ruchy, tracą zdolność do utrzymywania prawidłowej pozycji w wodzie i często unoszą się brzuchem ku górze. Obserwuje się ruchy wirowe, spiralne, a także bezładne, nerwowe skoki, po których następują okresy apatii i osłabienia.

W przypadku zajęcia siatkówki oka dochodzi do zaburzeń widzenia, co przekłada się na problemy z pobieraniem pokarmu. U części osobników zauważyć można zmętnienie soczewki, nieprawidłowe odblaski siatkówki lub subtelne zmiany barwy tęczówki. Zewnętrzne objawy somatyczne są jednak na ogół mniej wyraźne niż objawy neurologiczne. Często jedynym wczesnym sygnałem jest podwyższona śmiertelność w obrębie określonej partii narybku, połączona ze spadkiem tempa wzrostu i gorszym wykorzystaniem paszy.

Badania sekcyjne i histopatologiczne ujawniają typowe cechy VNN: wakuolizację neuronów, martwicę w obrębie móżdżku i śródmózgowia, powstawanie pustych przestrzeni w istocie szarej oraz uszkodzenia siatkówki oka. Zmiany te nie są jednak widoczne makroskopowo, dlatego pewne rozpoznanie wymaga badań mikroskopowych i/lub molekularnych. Pod względem histologicznym VNN można pomylić z innymi procesami degeneracyjnymi ośrodkowego układu nerwowego, dlatego coraz większy nacisk kładzie się na diagnostykę molekularną i immunohistochemiczną.

Diagnostyka laboratoryjna i różnicowanie

Postępowanie diagnostyczne w kierunku VNN u okonia morskiego i dorady obejmuje kilka etapów. Pierwszym jest ocena kliniczna i epizootiologiczna ogniska chorobowego: wiek i gatunek ryb, charakter objawów, poziom śmiertelności, warunki środowiskowe oraz dotychczasowa historia gospodarstwa (np. wcześniejsze występowanie choroby, pochodzenie materiału zarybieniowego). Na tej podstawie formułuje się podejrzenie VNN, które wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.

Standardem stały się metody oparte na amplifikacji kwasu nukleinowego, w szczególności RT‑PCR i qRT‑PCR, pozwalające na szybkie i czułe wykrycie materiału genetycznego betanodawirusa w tkankach mózgu i siatkówki. Równolegle stosuje się techniki immunohistochemiczne, wykorzystujące przeciwciała monoklonalne swoiste dla białek kapsydu wirusa. Pozwalają one nie tylko potwierdzić obecność patogenu, ale także wizualizować jego rozmieszczenie w obrębie poszczególnych struktur układu nerwowego.

W klasycznej wirusologii rybackiej nadal stosuje się izolację wirusa w liniach komórkowych, jednak w przypadku betanodawirusów metoda ta bywa trudniejsza i bardziej czasochłonna niż techniki molekularne. Ostateczne potwierdzenie rozpoznania wynika często z połączenia kilku podejść: badania klinicznego, histopatologii, RT‑PCR i – w miarę możliwości – izolacji wirusa. W procesie różnicowania należy brać pod uwagę inne choroby powodujące zaburzenia neurologiczne, m.in. zakażenia Streptococcus iniae, Lactococcus garvieae, mikrosporidiozy mózgu czy zatrucia neurotoksynami obecnymi w pokarmie.

Znaczenie epizootiologiczne i drogi szerzenia

VNN ma istotne znaczenie epizootiologiczne w intensywnych systemach **hodowli** okonia morskiego i dorady, ponieważ wirus szerzy się zarówno poziomo, jak i pionowo. Zakażenie poziome zachodzi głównie drogą wodną, poprzez kontakt z wydalinami zakażonych ryb, resztkami paszy, skażonym sprzętem i infrastrukturą. Wysokie obsady i intensywny przepływ wody sprzyjają szybkiemu rozprzestrzenianiu patogenu w obrębie jednego obiektu, a w przypadku klatek morskich – także pomiędzy sąsiadującymi fermami.

Droga pionowa, czyli przenoszenie wirusa z tarlaków na potomstwo, jest szczególnie istotna w kontekście materiału zarybieniowego. Betanodawirus może być obecny w gonadach i ikrze, a także na powierzchni jaj, co czyni tarlaki potencjalnym rezerwuarem zakażenia o trudnym do wyeliminowania charakterze. Z tego powodu wiele współczesnych programów **bioasekuracji** koncentruje się na monitorowaniu i kwalifikacji stad rodzicielskich, które mają być źródłem wolnego od VNN narybku dla intensywnych gospodarstw towarowych.

Wirus może także przetrwać w środowisku wodnym poza organizmem gospodarza, zwłaszcza przy korzystnych parametrach temperatury i zasolenia. Przenoszenie patogenu między obiektami możliwe jest za pośrednictwem wody, sprzętu pływającego, środków transportu ryb, a nawet ptaków rybożernych, które mechanicznie roznoszą cząstki wirusa. Handel narybkiem i młodzieżą ryb bez odpowiedniego nadzoru weterynaryjnego dodatkowo zwiększa ryzyko wprowadzenia VNN do nowych krajów lub regionów produkcyjnych.

Bioasekuracja, profilaktyka i metody kontroli VNN

Bioasekuracja na poziomie hatchery i gospodarstwa towarowego

Skuteczna **bioasekuracja** w odniesieniu do VNN wymaga wielopoziomowego podejścia, obejmującego zarówno obiekty wylęgarnicze, jak i fermy towarowe okonia morskiego i dorady. W hatchery kluczowe jest pozyskiwanie ikry i nasienia wyłącznie od tarlaków przebadanych w kierunku betanodawirusa. Regularne monitorowanie stad rodzicielskich z wykorzystaniem RT‑PCR oraz badania histopatologiczne wybranych osobników umożliwiają wczesne wykrycie wirusa i eliminowanie zakażonych ryb ze stada.

Istotnym elementem jest także dezynfekcja powierzchniowa jaj oraz kontrola jakości wody w systemach recyrkulacyjnych (RAS). Stosowanie technologii UV, ozonowania lub innych metod dezynfekcji wody w połączeniu z filtracją mechaniczną znacząco ogranicza ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa w obrębie obiektu. W systemach RAS bardzo ważne jest również unikanie mieszania partii różnego wieku i pochodzenia, co utrudnia szerzenie się patogenu między grupami ryb.

Na fermach towarowych eksploatujących klatki morskie bioasekuracja opiera się na zasadach „all‑in/all‑out” w obrębie poszczególnych lokalizacji, utrzymywaniu odpowiednich odległości pomiędzy polami klatkowania, koordynowaniu zarybień w skali regionu oraz stosowaniu sprzętu dedykowanego do konkretnych obsad, bez swobodnego przemieszczania między jednostkami chorobowymi. Dezynfekcja łodzi serwisowych, odzieży ochronnej, sieci, zbiorników do transportu ryb i wszelkich narzędzi mających kontakt z wodą lub rybami jest podstawą prewencji.

Kontrola zdrowia, zarządzanie stadem i strategie ograniczania strat

Programy kontroli zdrowia w gospodarstwach okonia morskiego i dorady powinny uwzględniać regularne badania monitoringowe w kierunku VNN, zwłaszcza w newralgicznych momentach cyklu produkcyjnego: po zarybieniu, w trakcie fazy intensywnego wzrostu, przed sortowaniem oraz przed odstawą ryb do uboju. Oprócz badań molekularnych cennym źródłem informacji są obserwacje behawioralne oraz analiza danych produkcyjnych – nagły wzrost śmiertelności lub spadek tempa wzrostu może sygnalizować rozwijające się ognisko choroby.

W przypadku potwierdzenia VNN działania zarządcze koncentrują się na ograniczeniu szerzenia się patogenu i minimalizacji strat ekonomicznych. Należy rozważyć wydzielenie zakażonych partii ryb, ograniczenie ich kontaktu ze zdrowymi grupami oraz modyfikację warunków środowiskowych, tak aby zmniejszyć stres i poprawić ogólną kondycję ryb (stabilizacja temperatury, odpowiednie natlenienie, ograniczenie wahań zasolenia). W skrajnych przypadkach, zwłaszcza w systemach wylęgarniczych, podejmuje się decyzje o likwidacji całych roczników w celu przerwania łańcucha zakażenia.

Równolegle z zabiegami zoohigienicznymi kluczowe jest zabezpieczenie przepływów materiału biologicznego: wprowadzenie zakazu przemieszczania ryb z gospodarstw, w których potwierdzono VNN, do obiektów wolnych od choroby, wdrożenie kwarantanny dla wszystkich nowo nabytych partii narybku oraz ścisła współpraca z właściwymi służbami weterynaryjnymi. W niektórych krajach VNN figuruje w wykazach chorób podlegających obowiązkowi zgłaszania lub certyfikacji statusu wolnego od patogenu.

Szczepienia, selekcja genetyczna i perspektywy badań

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie opracowaniem skutecznych szczepionek przeciwko VNN u okonia morskiego i dorady. Badania obejmują zarówno klasyczne szczepionki inaktywowane, jak i preparaty oparte na rekombinowanych białkach kapsydu, cząstkach wirusopodobnych (VLP) oraz nowoczesnych technologiach DNA i RNA. Szczególnym wyzwaniem jest dobór odpowiedniej drogi podania i harmonogramu szczepień, biorąc pod uwagę wysoką wrażliwość najmłodszych stadiów rozwojowych i ograniczone możliwości manipulacji narybkiem.

Perspektywiczną ścieżką jest również selekcja genetyczna na odporność wobec VNN. W niektórych populacjach okonia morskiego i dorady zidentyfikowano linie wykazujące niższą śmiertelność w przypadku zakażenia betanodawirusem. Wykorzystanie markerów genetycznych powiązanych z podwyższoną odpornością mogłoby w dłuższej perspektywie doprowadzić do powstania stad **hodowlanych** o zwiększonej tolerancji na infekcję. Takie podejście wymaga jednak ścisłej współpracy między hodowcami, genetykami i wirusologami oraz dobrze zaprojektowanych programów selekcyjnych.

Równocześnie prowadzone są badania nad mechanizmami odpowiedzi immunologicznej ryb na zakażenie VNN, w tym nad rolą odporności wrodzonej, interferonów oraz komórek efektorowych. Lepsze zrozumienie tych procesów może przełożyć się na opracowanie nowych strategii immunostymulacji, np. poprzez dodatki paszowe modulujące odpowiedź immunologiczną lub zastosowanie probiotyków i prebiotyków wpływających korzystnie na mikrobiom jelitowy i ogólną kondycję ryb.

Znaczenie ekonomiczne, regulacje i powiązane zagadnienia w akwakulturze

Skutki ekonomiczne VNN w produkcji okonia morskiego i dorady

VNN generuje dotkliwe straty ekonomiczne w łańcuchu produkcji okonia morskiego i dorady. Najbardziej spektakularne są masowe upadki larw i narybku w wylęgarniach, prowadzące do konieczności powtarzania całych cykli zarybieniowych, zakupu dodatkowego materiału obsadowego lub przestojów technologicznych. Każdy taki epizod wiąże się ze wzrostem kosztów jednostkowych produkcji i pogorszeniem rentowności gospodarstw.

Poza bezpośrednią śmiertelnością znaczącym obciążeniem są też straty pośrednie: spowolniony wzrost ryb, pogorszona konwersja paszy, zwiększone koszty diagnostyki i nadzoru weterynaryjnego, konieczność inwestycji w systemy dezynfekcji i modernizację infrastruktury bioasekuracyjnej. Dodatkowo ogniska VNN w danym regionie mogą skutkować ograniczeniami handlowymi, wymogami dodatkowych certyfikatów zdrowotnych lub utratą zaufania kontrahentów.

Aspekty prawne, certyfikacja i standardy jakości zdrowotnej

W wielu krajach, zwłaszcza w obrębie Unii Europejskiej, wprowadzono systemy nadzoru nad chorobami ryb, które obejmują także zakażenia betanodawirusem. Chociaż status VNN w poszczególnych jurysdykcjach może się różnić, coraz częściej wymaga się od gospodarstw utrzymywania dokumentacji zdrowotnej, prowadzenia programów monitoringu oraz posiadania planów **bioasekuracji** i gotowości na wypadek wystąpienia choroby.

Na rynku międzynarodowym rośnie znaczenie certyfikacji potwierdzającej pochodzenie ryb z jednostek o wysokim standardzie zdrowotnym. Organizacje zajmujące się znakowaniem produktów rybnych (np. standardy zrównoważonej akwakultury) uwzględniają aspekty zwalczania i zapobiegania chorobom, w tym VNN, jako jedno z kryteriów przyznawania certyfikatów. Dla wielu odbiorców hurtowych i sieci handlowych takie poświadczenia stanowią ważny element oceny wiarygodności dostawcy i jakości oferowanego surowca.

VNN w kontekście dobrostanu ryb i percepcji konsumentów

Rosnące zainteresowanie dobrostanem zwierząt wodnych sprawia, że choroby takie jak VNN przestają być postrzegane wyłącznie jako problem ekonomiczny producentów. Społeczna dyskusja dotycząca warunków utrzymania ryb w akwakulturze coraz częściej obejmuje kwestie gęstości obsad, ograniczania stresu, zapewnienia odpowiedniej jakości środowiska wodnego oraz minimalizowania bólu i cierpienia związanego z chorobami i procedurami weterynaryjnymi.

W tym kontekście VNN staje się także wyzwaniem etycznym. Zapewnienie odpowiedniej profilaktyki, szybkiej diagnostyki, humanitarnego postępowania z rybami w ogniskach chorobowych oraz inwestowanie w nowoczesne rozwiązania **bioasekuracyjne** i profilaktyczne jest postrzegane jako element odpowiedzialnej akwakultury. Informacje te coraz częściej docierają do konsumentów, którzy przy wyborze produktów rybnych zwracają uwagę nie tylko na cenę i smak, ale też na pochodzenie i sposób produkcji surowca.

Inne powiązane zagadnienia: współwystępowanie chorób, zmiany klimatu i perspektywy rozwoju

Koinfekcje i interakcje VNN z innymi patogenami

VNN rzadko występuje w całkowitej izolacji od innych problemów zdrowotnych. W złożonym środowisku akwakultury okonia morskiego i dorady często obserwuje się współwystępowanie infekcji wirusowych, bakteryjnych i pasożytniczych. Koinfekcje mogą modyfikować obraz kliniczny, nasilać śmiertelność lub maskować typowe objawy neurologiczne VNN. Przykładem jest jednoczesne wystąpienie zakażeń bakteriami z rodzaju Vibrio, Photobacterium czy Tenacibaculum, które powodują zmiany skórne, posocznice i inne zaburzenia funkcji narządów.

Interakcje między patogenami stanowią wyzwanie dla diagnostyki i terapeutyki. Leki przeciwbakteryjne, choć nie wpływają na sam betanodawirus, mogą ograniczać wtórne zakażenia i poprawiać przeżywalność ryb dotkniętych VNN. Jednocześnie nadużywanie antybiotyków jest niepożądane ze względu na ryzyko rozwoju oporności, wymogi prawne i presję ze strony rynku. Dlatego coraz większą rolę odgrywają kompleksowe strategie zarządzania zdrowiem stada, łączące bioasekurację, żywienie, optymalizację środowiska i ukierunkowaną profilaktykę.

Zmiany klimatu, rozszerzanie zasięgu występowania i nowe gospodarze

Zmiany klimatyczne, w tym wzrost temperatury wód morskich i przybrzeżnych, mogą wpływać na dynamikę występowania VNN. Wzrost temperatur sprzyjających replikacji betanodawirusów może prowadzić do wydłużenia okresu ryzyka epizootii, rozszerzenia zasięgu geograficznego choroby oraz pojawienia się zakażeń w nowych gatunkach ryb. Okoń morski i dorada, gatunki o dużym znaczeniu ekonomicznym, stają się potencjalnymi wektorami przenoszenia wirusa wzdłuż szlaków migracji i transportu handlowego.

Obserwuje się także przypadki VNN u innych gatunków ryb morskich i słonawodnych, w tym u gatunków dzikich bytujących w pobliżu ferm. Rodzi to pytania o rolę dzikich populacji jako rezerwuarów betanodawirusa i ich udział w cyklu epizootiologicznym. Zrozumienie tych relacji jest istotne dla opracowania skutecznych strategii kontroli choroby w skali ekosystemu, a nie tylko pojedynczych gospodarstw. W przyszłości można spodziewać się większej integracji monitoringu zdrowotnego ryb hodowlanych i wolno żyjących.

Nowe technologie i kierunki rozwoju w zarządzaniu VNN

Postęp technologiczny w akwakulturze otwiera nowe możliwości zarządzania ryzykiem związanym z VNN. Systemy zdalnego monitoringu parametrów środowiska (temperatury, tlenu, zasolenia, mętności) oraz zachowania ryb (np. analiza obrazu i sztuczna inteligencja) pozwalają na wcześniejsze wykrywanie odchyleń od normy, które mogą sygnalizować rozwijającą się chorobę. Integracja danych produkcyjnych, zdrowotnych i środowiskowych w ramach cyfrowych platform zarządzania stadem ułatwia podejmowanie szybkich i precyzyjnych decyzji hodowlanych.

Równocześnie rozwijane są szybkie testy diagnostyczne „na miejscu” (point‑of‑care), umożliwiające wykrycie betanodawirusa bez konieczności wysyłania próbek do odległych laboratoriów. Takie narzędzia mogą znacznie skrócić czas reakcji na pojawienie się VNN i zredukować skalę epizootii. W połączeniu z programami selekcji genetycznej, badaniami nad szczepionkami i rosnącą świadomością znaczenia **bioasekuracji**, stanowią one fundament nowoczesnego podejścia do kontroli VNN w hodowli okonia morskiego i dorady.

FAQ

Jakie są najwcześniejsze objawy VNN u okonia morskiego i dorady, na które hodowca powinien zwrócić uwagę?
We wczesnej fazie VNN objawy są subtelne i łatwo je przeoczyć. Najpierw często pojawia się nieuzasadniony wzrost śmiertelności pojedynczych sztuk w partii, połączony z niewielkim spadkiem apetytu i wolniejszym wzrostem. Następnie obserwuje się pierwsze zaburzenia równowagi – krótkie, niepewne ruchy, trudności w utrzymaniu pozycji w toni, lekkie ruchy wirowe. Na tym etapie objawy neurologiczne nie są jeszcze bardzo nasilone, ale powinny skłonić do zlecenia badań diagnostycznych w kierunku VNN.

Czy VNN jest niebezpieczna dla ludzi lub innych zwierząt spoza środowiska wodnego?
Betanodawirus wywołujący VNN jest ściśle związany z rybami i dotychczas nie wykazano, aby stanowił zagrożenie dla ludzi, ssaków lądowych czy ptaków. Choroba nie jest zoonozą, co oznacza, że konsumpcja mięsa ryb pochodzących z ferm dotkniętych VNN nie stanowi ryzyka sanitarnego dla człowieka, pod warunkiem zachowania standardowych zasad higieny żywności. Ptaki rybożerne mogą jednak odgrywać rolę mechanicznych wektorów, przenosząc cząstki wirusa między gospodarstwami, choć same nie chorują na VNN.

Jakie działania bioasekuracyjne są najważniejsze, aby zapobiec wprowadzeniu VNN do gospodarstwa?
Kluczowe jest kontrolowanie źródła narybku i materiału obsadowego – powinien on pochodzić z wylęgarni monitorowanej i deklarującej status wolny od VNN. Niezbędne jest wdrożenie kwarantanny dla nowo wprowadzanych ryb, ścisła dezynfekcja sprzętu, odzieży i środków transportu oraz unikanie mieszania partii różnego pochodzenia. W systemach klatkowych ważne są też odpowiednie odległości między polami klatek i koordynacja zarybień w skali regionu. Stały monitoring zdrowia stada i szybka reakcja na wzrost śmiertelności dodatkowo zmniejszają ryzyko rozwinięcia się ogniska.

Czy istnieją skuteczne szczepionki przeciwko VNN i jak są one stosowane w praktyce?
Trwają intensywne prace nad szczepionkami przeciwko VNN, w tym nad preparatami inaktywowanymi i opartymi na cząstkach wirusopodobnych. W niektórych krajach dostępne są już komercyjne szczepionki dla wybranych gatunków, jednak ich stosowanie w praktyce hodowli okonia morskiego i dorady jest nadal ograniczone przez takie czynniki jak optymalny wiek szczepienia, logistyka podania dużej liczbie małych ryb oraz koszty. W wielu gospodarstwach prowadzi się pilotażowe programy szczepień, łącząc je z innymi elementami profilaktyki, ale pełne wdrożenie szczepień jako standardu wymaga dalszych badań i dopracowania strategii.

Jak odróżnić VNN od innych chorób powodujących zaburzenia pływania i śmiertelność w stadzie?
Objawy neurologiczne, takie jak ruchy wirowe czy utrata równowagi, mogą występować także przy innych schorzeniach – np. przy zakażeniach bakteriami Streptococcus, zatruciach toksynami lub poważnych zaburzeniach osmoregulacji. Dlatego sama obserwacja kliniczna nie wystarcza do rozpoznania VNN. Konieczne jest przeprowadzenie badań laboratoryjnych: histopatologii mózgu i siatkówki oraz testów molekularnych (RT‑PCR) w kierunku betanodawirusa. Dopiero potwierdzenie obecności wirusa w tkankach nerwowych pozwala jednoznacznie rozpoznać VNN i odróżnić ją od innych chorób o podobnym obrazie.