Selektywne panele w sieciach – jak działają i czy są obowiązkowe

Rozwój rybołówstwa w ostatnich dekadach coraz silniej wiąże się z ochroną zasobów morskich i śródlądowych. Coraz większe znaczenie mają rozwiązania techniczne, które pozwalają ograniczyć przyłów, poprawić selektywność połowów i jednocześnie utrzymać opłacalność działalności rybackiej. Do najważniejszych takich rozwiązań należą selektywne panele w sieciach – specjalne wstawki konstrukcyjne, które pozwalają wypuścić określone organizmy z narzędzia połowowego jeszcze pod wodą. W praktyce decydują one o tym, jakie gatunki i klasy wielkości ryb trafią na pokład jednostki, a jakie pozostaną w ekosystemie.

Istota selektywnych paneli i ich znaczenie dla współczesnego rybołówstwa

Selektywne panele to wyspecjalizowane fragmenty sieci, kratownice, okna lub tunele montowane w narzędziach połowowych, których głównym zadaniem jest poprawa selektywności połowu. W klasycznej, nieselektywnej sieci wszystko, co się w nią zaplącze lub dostanie do jej wnętrza, w zasadzie pozostaje uwięzione. Prowadzi to do wysokiego poziomu przyłowu – czyli niepożądanych organizmów, takich jak zbyt małe ryby, gatunki chronione, ssaki morskie, żółwie czy ptaki nurkujące. Takie połowy są nie tylko marnotrawstwem zasobów, ale mogą także naruszać przepisy prawa krajowego i unijnego.

Rozwiązaniem tego problemu jest zastosowanie specjalnych paneli, które umożliwiają ucieczkę określonym organizmom. Ich konstrukcja, rozmiar oczek, orientacja względem przepływu wody oraz sposób montażu są starannie projektowane. W odróżnieniu od klasycznego podejścia, gdzie ogranicza się jedynie minimalny rozmiar oczek w całej sieci, panele pozwalają precyzyjnie „sterować” składem połowu. Pozwala to jednocześnie zwiększyć udział pożądanych ryb handlowych i zredukować przyłów, co jest kluczowe dla utrzymania zrównoważonych łowisk i zgodności z rosnącymi wymaganiami regulacyjnymi.

Znaczenie selektywnych paneli wzrosło wraz z wprowadzeniem systemu limitów i kwot połowowych, a także wraz z pojawieniem się wymogu wyładunku wszystkich złowionych ryb określonych gatunków (zakaz odrzutów w części rybołówstw). Bez selektywnych narzędzi połowowych, rybacy szybko wyczerpywaliby kwoty na gatunki przyłowowe, blokując możliwość dalszych połowów gatunków głównych. Panele stanowią zatem istotny element zarówno ochrony środowiska, jak i ekonomiki połowów.

Jak działają selektywne panele w sieciach – konstrukcja i zasada działania

Rodzaje selektywnych paneli

Selektywne panele mogą przyjmować różne formy w zależności od typu narzędzia połowowego, gatunków docelowych i warunków pracy. Najczęściej wyróżnia się:

Panele z większymi oczkami (okna ucieczkowe) – fragmenty sieci z oczkami większymi niż w pozostałej części narzędzia. Montuje się je zwykle w górnej części worka włoka lub w określonym miejscu sieci, gdzie koncentrują się mniejsze ryby lub gatunki niepożądane. Mniejsze osobniki mogą przecisnąć się przez te oczka, podczas gdy większe, handlowe ryby pozostają w worku.
Panele kratowe (kratownice selektywne) – wykonane z sztywnych prętów (metalowych lub z tworzyw) ustawionych w odpowiednich odstępach. Działają jak filtr rozmiarowy: małe ryby przechodzą przez szczeliny, większe są odbijane i kierowane dalej, często do głównego worka. Kratownice są szczególnie popularne w połowach krewetek i ryb dennnych, gdzie trzeba odseparować drobne organizmy lub gatunki chronione.
Panele zorientowane (panele kierunkowe) – wykorzystują różnice w zachowaniu poszczególnych gatunków. Niektóre ryby pływają wyżej w wodzie, inne bliżej dna; jedne reagują na światło, inne go unikają. Panele montuje się tak, aby umożliwiały ucieczkę konkretnym gatunkom zgodnie z ich naturalnym zachowaniem (np. otwory ucieczkowe w górnej części włoka dla gatunków pelagicznych).
Panele świetlne i barwne – wykorzystujące kontrast kolorów lub źródła światła LED, które przyciągają lub odstraszają wybrane gatunki ryb. Kombinacja bodźców wizualnych oraz odpowiednio rozmieszczonych otworów ucieczkowych pozwala uzyskać wyższą selektywność w nocy lub na dużych głębokościach.

Mechanizm działania na poziomie zachowania ryb

Skuteczność selektywnych paneli opiera się nie tylko na fizycznym rozmiarze oczek czy szczelin, ale także na biologii i etologii ryb. Przykładowo:

Wiele gatunków chętniej ucieka ku górze, jeśli odczuwa zagrożenie – dlatego otwory ucieczkowe umieszcza się w górnej części worka.
Ryby dennne (np. dorsz) często trzymają się bliżej dolnej części włoka, natomiast drobnica lub młode osobniki mogą rozkładać się w całym przekroju worka – odpowiedni kąt nachylenia panelu sprawia, że jedne gatunki kierują się do wyjścia, inne do strefy zatrzymania.
Niektóre gatunki są wrażliwe na intensywne światło – wykorzystanie lamp LED w pobliżu panelu może skłonić je do zmiany kierunku ruchu i znalezienia otworu ucieczkowego.

Kluczowe jest precyzyjne dobranie wielkości oczek lub szczelin w panelu. Zbyt małe otwory spowodują, że również pożądane, handlowe ryby uciekną, co obniży rentowność połowu. Zbyt duże – nie zapewnią wystarczającej ochrony młodocianych osobników. Z tego powodu przed wprowadzeniem do praktyki nowe konstrukcje paneli są intensywnie testowane na jednostkach badawczych i w warunkach zbliżonych do komercyjnych łowisk.

Wbudowanie paneli w różne typy narzędzi połowowych

Choć selektywne panele kojarzą się głównie z włokami denne i pelagicznymi, mogą być stosowane w wielu innych narzędziach:

Włoki denne – najczęściej wyposażane w panele kratowe i okna ucieczkowe w górnej i bocznych częściach worka. Ich zadaniem jest wydostanie się ryb młodocianych oraz ograniczenie przyłowu gatunków chronionych.
Włoki pelagiczne – stosuje się w nich panele kierunkowe i świetlne, nastawione na gatunki pelagiczne o określonych zachowaniach stadnych. W pelagicznym środowisku światło i kontrast mają większe znaczenie niż fizyczny kontakt z dnem.
Sieci skrzelowe i oplątujące – możliwe jest dodawanie specyficznych wstawek z inną wielkością oczek lub segmentów wykonanych z nici o większej sprężystości. Dzięki temu część ryb zbyt małych lub niepożądanych łatwiej uwalnia się z oczek.
Pułapki i potrzaski – tu selektywne panele przybierają formę otworów wyjściowych (tzw. escape gaps), przez które małe ryby lub kraby mogą wydostać się z pułapki. Jest to szczególnie ważne w rybołówstwie krabowym i homarowym.

Integracja paneli z narzędziem musi uwzględniać jego hydrodynamikę, wytrzymałość, masę oraz łatwość manewrowania. Źle zaprojektowany panel może pogorszyć prowadzenie włoka, zwiększyć opory i zużycie paliwa, a w skrajnych przypadkach prowadzić do uszkodzeń sieci lub utraty połowu. Dlatego projektowaniem zajmują się najczęściej wyspecjalizowani konstruktorzy, korzystający z badań modelowych w basenach holowniczych i symulacji komputerowych.

Czy selektywne panele są obowiązkowe? Ramy prawne i praktyka stosowania

Wymogi prawne w rybołówstwie morskim

Obowiązek stosowania selektywnych paneli w wielu przypadkach wynika z przepisów prawa – krajowego lub międzynarodowego. W obszarze europejskim kluczowe znaczenie mają regulacje Unii Europejskiej, oparte na Wspólnej Polityce Rybołówstwa. W ramach środków technicznych określone są m.in. minimalne rozmiary oczek, konstrukcje worków włoków, a w niektórych łowiskach również obowiązkowe stosowanie selektywnych paneli dla określonych gatunków i typów połowów.

Przykładowo, w wybranych rejonach Bałtyku czy Morza Północnego wymaga się użytkowania włoków wyposażonych w kratownice selekcyjne dla dorsza lub paneli ograniczających przyłów małych ryb. Podobne regulacje spotyka się w rybołówstwie krewetkowym, gdzie panele mają zapobiegać masowemu przyłowowi ryb i innych gatunków. Obowiązek ten nie dotyczy jednak wszystkich narzędzi i wszystkich akwenów – często jest powiązany z konkretnymi łowiskami, okresami połowów lub gatunkami docelowymi.

Wdrażanie selektywnych paneli ma także związek z wymogami międzynarodowych organizacji regionalnych ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO), które wprowadzają środki techniczne obowiązujące na określonych obszarach oceanów. Zdarza się, że aby uzyskać licencję połowową lub prawo do kwot w danej strefie, jednostka musi spełniać wymagania dotyczące konstrukcji narzędzi połowowych, w tym obecności selektywnych wstawek.

Dobrowolne stosowanie paneli – ekonomika i certyfikacja

Poza tym, co wprost narzucają przepisy, istnieje obszar dobrowolnego stosowania selektywnych paneli. Wielu armatorów decyduje się na ich wprowadzanie, nawet jeśli nie ma bezpośredniego obowiązku, ponieważ:

Zwiększona selektywność może zmniejszyć liczbę odrzutów, a tym samym skrócić czas sortowania połowu na pokładzie i zredukować koszty pracy.
Mniejszy przyłów to niższe ryzyko naruszenia przepisów związanych z gatunkami chronionymi, co zmniejsza prawdopodobieństwo kar i utraty reputacji.
Zastosowanie selektywnych narzędzi może być warunkiem uzyskania certyfikatów zrównoważonego rybołówstwa, takich jak MSC, które zwiększają atrakcyjność produktów na wymagających rynkach.
W dłuższej perspektywie ograniczenie odłowu młodocianych ryb przyczynia się do odbudowy zasobów, co umożliwia stabilniejsze połowy i wyższe przychody.

Rybacy, którzy inwestują w nowe rozwiązania selektywne, często korzystają z programów wsparcia finansowego – zarówno krajowych, jak i unijnych – przeznaczonych na modernizację sprzętu połowowego, poprawę bezpieczeństwa i ochronę środowiska. W ten sposób część kosztów wdrożenia paneli jest rekompensowana, a bariera wejścia w nowe technologie maleje.

Kontrola i egzekwowanie przepisów

Stwierdzenie, czy selektywne panele są obowiązkowe w konkretnej sytuacji, zależy od kilku czynników: typu narzędzia, rejonu połowów, gatunków docelowych i okresu połowów. Organy kontrolne – inspekcje rybołówstwa, straże graniczne, a w niektórych przypadkach także służby międzynarodowe – dokonują inspekcji jednostek zarówno w portach, jak i na morzu. Sprawdzają m.in.:

czy narzędzia połowowe odpowiadają zatwierdzonym typom zarejestrowanym w dokumentacji statku,
czy selektywne panele są obecne, prawidłowo zamontowane i nie zostały celowo uszkodzone lub zmodyfikowane (np. przez zszycie otworów ucieczkowych),
czy wymiary oczek i szczelin odpowiadają wymaganiom prawnym.

Naruszenia w tym zakresie mogą skutkować poważnymi konsekwencjami: od mandatów i zatrzymania narzędzi po czasowe lub stałe cofnięcie licencji połowowej. Dla rybaków oznacza to istotne ryzyko ekonomiczne, dlatego w praktyce coraz częściej współpracują oni z naukowcami i administracją przy projektowaniu i doskonaleniu paneli, aby zminimalizować konflikty między wymogami ochrony środowiska a realiami pracy na morzu.

Projektowanie i testowanie selektywnych paneli – od laboratorium do pokładu

Badania eksperymentalne i symulacje

Skuteczne selektywne panele nie powstają przypadkowo. Proces ich tworzenia obejmuje zwykle kilka etapów. Najpierw definiuje się cele: jakie gatunki mają być zatrzymywane, a jakie wypuszczane, w jakich warunkach hydrologicznych będzie pracować narzędzie, jakie są typowe prędkości holu i charakterystyka łowiska (dno miękkie, twarde, głębokość). Następnie konstruktorzy opracowują wstępne projekty paneli, w tym:

kształt (prostokątny, trapezowy, owalny),
wielkość i orientację oczek,
rodzaj materiału (tworzywa syntetyczne, metal, kompozyty),
sposób mocowania do głównej struktury narzędzia.

Prototypy są testowane w basenach holowniczych, gdzie można odtworzyć przepływ wody wokół narzędzia i obserwować zachowanie się panelu pod obciążeniem. Coraz częściej wykorzystuje się także symulacje komputerowe CFD (Computational Fluid Dynamics), które pozwalają przewidzieć, jak zmiana kąta nachylenia panelu czy rozkładu sił wpłynie na jego pracę. Na tym etapie optymalizuje się również wpływ panelu na opory ruchu, a więc i na zużycie paliwa.

Testy polowe na jednostkach badawczych i komercyjnych

Kolejny krok to badania w warunkach naturalnych. Jednostki badawcze lub wybrane statki komercyjne otrzymują prototypowe panele i prowadzą połowy porównawcze. Zazwyczaj stosuje się podwójne włoki – jeden standardowy, drugi z nowym panelem – aby w tych samych warunkach ocenić różnice w strukturze połowu. Analizuje się:

procentowy udział ryb handlowych i niehandlowych w obu włokach,
wielkości ryb (długość całkowita, masa) oraz udział osobników poniżej minimalnej długości ochronnej,
przyłowy gatunków chronionych lub niepożądanych,
stabilność narzędzia, łatwość jego obsługi oraz wpływ na bezpieczeństwo załogi.

Dopiero po wielokrotnych próbach w różnych warunkach pogodowych i hydrologicznych można ocenić, czy dany panel spełnia wymagania. W proces ten często zaangażowani są zarówno naukowcy, jak i doświadczeni rybacy, którzy wskazują praktyczne problemy użytkowania narzędzia. Ich uwagi są istotne, bo nawet najbardziej efektywny ekologicznie panel nie zostanie zaakceptowany, jeśli będzie zbyt skomplikowany w obsłudze, awaryjny lub niebezpieczny.

Adaptacja do lokalnych warunków i specyfiki łowisk

Nawet jeśli dany typ panelu został pozytywnie oceniony na jednym łowisku, nie oznacza to, że w niezmienionej formie sprawdzi się gdzie indziej. Różnice dotyczą m.in.:

składu gatunkowego – inne gatunki główne i towarzyszące w Bałtyku, inne na Atlantyku czy w akwenach śródlądowych,
głębokości i przejrzystości wody – wpływ na zachowania ryb i skuteczność paneli świetlnych,
charakteru dna – w akwenach kamienistych narzędzie jest narażone na większe obciążenia i uszkodzenia, co wymaga bardziej wytrzymałych materiałów.

Dlatego projektowanie selektywnych paneli ma często charakter lokalny, z silnym udziałem regionalnych instytutów badawczych oraz organizacji rybackich. Współpraca ta pozwala uwzględnić specyfikę konkretnego obszaru i jednocześnie zwiększa akceptację nowych rozwiązań ze strony użytkowników.

Praktyczne aspekty stosowania selektywnych paneli na jednostkach rybackich

Eksploatacja i konserwacja

Z punktu widzenia załogi statku wprowadzenie selektywnych paneli oznacza konieczność dostosowania codziennej praktyki połowowej. Panele wymagają regularnych przeglądów – sprawdzania, czy nie doszło do uszkodzeń, rozerwań, zatkania oczek glonami lub innymi zanieczyszczeniami. Szczególnie w przypadku kratownic istotne jest utrzymanie właściwych odstępów między prętami: ich odkształcenie lub zaginanie może całkowicie zmienić charakter selektywności narzędzia.

Załoga musi także opanować procedury właściwego składania i rozkładania narzędzia, aby uniknąć „łamania” paneli podczas stawiania i wybierania włoka. W praktyce oznacza to często drobne modyfikacje w organizacji pracy na pokładzie, rozmieszczeniu wyciągarek, rolek i zasobników na sieci. Dobrze zaprojektowane panele uwzględniają te potrzeby – są możliwie lekkie, odporne na korozję i wygodne w obsłudze.

Wpływ na efektywność i ekonomię połowów

Wprowadzenie selektywnych paneli bywa postrzegane przez część rybaków jako ograniczenie – obawa dotyczy głównie potencjalnego spadku masy połowu. Praktyka pokazuje jednak, że choć ilość złowionych organizmów może się zmniejszyć, to rośnie udział ryb handlowych o odpowiednich rozmiarach. Oznacza to lepszą cenę za kilogram i mniejsze koszty sortowania i przerobu. Dodatkowo zmniejszenie przyłowu może ograniczyć zużycie lodu, pojemników oraz czasu pracy załogi.

Nie bez znaczenia jest także aspekt wizerunkowy. Rosnące oczekiwania konsumentów i detalistów sprawiają, że pochodzenie produktu, sposób jego pozyskania i wpływ na środowisko stają się ważnym kryterium wyboru. Selektywne panele, jako element odpowiedzialnych technik połowu, przyczyniają się do budowania zaufania do branży i mogą stanowić argument w negocjacjach z sieciami handlowymi i przetwórcami.

Szkolenia i wymiana doświadczeń

Skuteczne wykorzystanie selektywnych paneli wymaga nie tylko zakupu odpowiedniego sprzętu, ale także świadomego podejścia załogi. Dlatego istotne są szkolenia prowadzone przez instytuty badawcze, administrację oraz organizacje rybackie. Podczas takich spotkań omawia się:

zasady działania paneli i ich wpływ na strukturę połowu,
prawidłowe procedury montażu i obsługi,
doświadczenia z innych flot i łowisk, zarówno pozytywne, jak i negatywne.

Ważnym elementem jest również wymiana praktycznych spostrzeżeń między samymi rybakami. To oni najlepiej wiedzą, jak zachowuje się narzędzie w konkretnych warunkach i jak można je usprawnić. Często to właśnie z inicjatywy załóg rodzą się proste, ale skuteczne modyfikacje paneli, które później są formalizowane i włączane do zaleceń technicznych.

Selektywne panele a przyszłość zrównoważonego rybołówstwa

Integracja z innymi narzędziami zarządzania zasobami

Selektywne panele same w sobie nie rozwiązują wszystkich problemów współczesnego rybołówstwa, ale stanowią ważny element szerszej strategii. W połączeniu z limitami połowowymi, zamknięciami okresowymi i obszarowymi, monitoringiem satelitarnym oraz systemami obserwatorów na pokładzie tworzą kompleksowy system ochrony zasobów. Dzięki panelom można lepiej dostosować praktykę połowową do celów zarządzania, np. ochrony tarlisk czy ograniczenia śmiertelności młodocianych osobników kluczowych gatunków.

Coraz częściej podkreśla się też rolę selektywnych narzędzi w minimalizowaniu wpływu na ekosystemy dennych – ograniczenie przyłowu gatunków wrażliwych czy redukcja czasu kontaktu narzędzia z dnem to istotny krok w stronę bardziej przyjaznych środowisku praktyk połowowych. Panele, modyfikując przepływ wody i sposób układania się sieci, mogą przyczynić się do łagodniejszego oddziaływania na biocenozy dennych.

Innowacje technologiczne i kierunki rozwoju

Rozwój selektywnych paneli idzie w parze z postępem w dziedzinie materiałów i elektroniki. Na horyzoncie widać kilka interesujących kierunków:

zastosowanie inteligentnych materiałów, reagujących na zmiany ciśnienia, prędkości przepływu wody czy zasolenia, które mogą automatycznie zmieniać kształt lub napięcie panelu,
integracja paneli z czujnikami i kamerami podwodnymi, umożliwiająca bieżący podgląd struktury stada wewnątrz włoka i dostosowywanie parametrów połowu w czasie rzeczywistym,
opracowanie paneli modułowych, łatwo wymiennych, dzięki czemu jednostka może szybko przełączać się między różnymi kombinacjami selektywności zależnie od aktualnych warunków i docelowych gatunków.

Równocześnie rośnie rola analiz danych – informacje z rejestratorów połowów, dzienników elektronicznych i systemów monitoringu VMS pozwalają lepiej ocenić efekty wprowadzania selektywnych rozwiązań w skali całych flot i akwenów. Dzięki temu polityka rybacka może być bardziej elastyczna i oparta na rzeczywistych rezultatach, a nie tylko na założeniach teoretycznych.

Społeczny wymiar stosowania selektywnych paneli

Wprowadzenie obowiązku stosowania nowych technologii połowowych ma także wymiar społeczny. Dla części mniejszych jednostek koszty modernizacji narzędzi mogą być wyzwaniem, zwłaszcza jeśli jednocześnie rosną wymagania w innych obszarach (bezpieczeństwo, wyposażenie nawigacyjne, standardy sanitarne). Z drugiej strony, brak dostosowania się do zmian grozi utratą dostępu do łowisk i stopniowym wypieraniem tradycyjnego rybołówstwa przez większe, bardziej kapitałochłonne floty.

Dlatego tak ważne jest, aby proces wprowadzania selektywnych paneli był powiązany ze wsparciem finansowym, doradztwem technicznym i dialogiem z użytkownikami. Wówczas może on stać się impulsem do modernizacji i wzmocnienia konkurencyjności sektora, a nie jedynie kolejnym obowiązkiem administracyjnym. Dobrze zaprojektowane regulacje i programy wsparcia mogą sprawić, że selektywne panele będą postrzegane jako szansa na lepszą przyszłość rybołówstwa, a nie jako narzędzie ograniczeń.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o selektywne panele w sieciach

Czy każdy statek rybacki musi mieć selektywne panele w sieciach?

Obowiązek stosowania selektywnych paneli zależy od przepisów obowiązujących na danym akwenie, typu połowu i gatunków docelowych. W wielu rejonach, szczególnie objętych regulacjami unijnymi lub międzynarodowymi, panele są wymagane dla określonych włoków denne lub w połowach krewetek. Jednocześnie istnieją łowiska i narzędzia, gdzie przepisy nie nakazują ich stosowania, choć zaleca się je ze względów środowiskowych i ekonomicznych. Zawsze warto sprawdzić aktualne regulacje właściwe dla danego obszaru.

Jak selektywne panele wpływają na wielkość i wartość połowu?

Wprowadzenie paneli zazwyczaj zmniejsza ogólną masę połowu, ale zwiększa udział ryb handlowych o odpowiedniej wielkości. Oznacza to, że choć statystycznie łowi się mniej kilogramów, to uzyskuje się lepszą jakość surowca, co przekłada się na wyższe ceny jednostkowe. Dodatkowo ograniczenie przyłowu redukuje koszty sortowania, zużycia lodu i czasu pracy załogi. W dłuższej perspektywie panele sprzyjają odbudowie zasobów, co może stabilizować połowy i dochody. Efekt ekonomiczny zależy jednak od konstrukcji panelu i specyfiki łowiska.

Czy montaż selektywnych paneli jest skomplikowany i drogi?

Koszt i trudność montażu paneli zależą od ich typu oraz od wielkości i rodzaju narzędzia połowowego. Proste okna ucieczkowe z większymi oczkami można często wstawić do istniejącej sieci przy stosunkowo niewielkim nakładzie pracy. Bardziej zaawansowane kratownice czy systemy z oświetleniem LED wymagają precyzyjnego montażu i ewentualnych modyfikacji układu wyciągarek czy rolek. W wielu krajach dostępne są jednak programy dofinansowania modernizacji sprzętu, które pokrywają część kosztów zakupu i instalacji, a producenci paneli oferują wsparcie techniczne i szkolenia.

Jak sprawdzić, czy dany panel rzeczywiście poprawia selektywność połowu?

Najbardziej wiarygodną metodą oceny skuteczności panelu są połowy porównawcze, prowadzone równolegle narzędziem standardowym i narzędziem zmodyfikowanym. Analizuje się wtedy strukturę połowu: udział gatunków docelowych i towarzyszących, wielkości ryb, przyłów gatunków chronionych. Dane te można uzupełnić obserwacją wideo z kamer podwodnych zamontowanych przy panelu, co pozwala zaobserwować zachowanie ryb i sposób, w jaki korzystają z otworów ucieczkowych. Wyniki takich testów stanowią podstawę do dalszych modyfikacji konstrukcji lub do rekomendacji powszechnego stosowania danego rozwiązania.

Czy selektywne panele mogą być stosowane w rybołówstwie śródlądowym?

Tak, koncepcja selektywnych paneli znajduje zastosowanie również w rybołówstwie śródlądowym, choć przyjmuje tam często inną formę niż w morzu. W pułapkach, żakach czy niewodach stosuje się otwory ucieczkowe i wstawki z większymi oczkami, umożliwiające wypuszczenie drobnych ryb lub gatunków chronionych. Ze względu na mniejsze rozmiary narzędzi i bardziej zróżnicowaną strukturę gatunkową, rozwiązania są zazwyczaj prostsze, lecz równie istotne dla ochrony lokalnych zasobów. W wielu jeziorach i rzekach takie elementy są wręcz warunkiem utrzymania zrównoważonych połowów i zapobiegania nadmiernej eksploatacji.