Bezpieczeństwo statków rybackich zaczyna się w maszynowni – sercu jednostki, gdzie koncentrują się źródła energii, wysokie temperatury, paliwa oraz liczne instalacje pomocnicze. To właśnie tam ryzyko pożaru, wybuchu czy uwolnienia toksycznych gazów jest największe. Skuteczne systemy wykrywania dymu i gazów stanowią kluczowy element ochrony życia załogi, ciągłości połowu oraz zabezpieczenia znacznego majątku, jaki stanowi współczesny statek rybacki z jego wyposażeniem i ładunkiem.

Znaczenie systemów wykrywania dymu i gazów w maszynowni statku rybackiego

Maszynownia na statku rybackim, niezależnie od jego wielkości, jest przestrzenią o podwyższonym ryzyku pożarowym. Zgromadzenie paliwa, olejów smarowych, gorących powierzchni, instalacji elektrycznych i układów wydechowych tworzy środowisko, w którym nawet niewielka nieszczelność może doprowadzić do gwałtownego rozwoju pożaru. W takich warunkach wczesne wykrycie dymu i niebezpiecznych gazów jest absolutnie kluczowe.

Na statkach rybackich, zwłaszcza pracujących daleko od brzegu, akcja ratownicza z udziałem jednostek zewnętrznych jest utrudniona lub wręcz niemożliwa. Dlatego systemy detekcji muszą zapewniać możliwie najszybsze ostrzeganie, aby załoga mogła podjąć działania gaśnicze lub ewakuacyjne. Czas reakcji liczony jest w minutach, a często w sekundach, szczególnie w niewielkich maszynowniach, gdzie ogień błyskawicznie obejmuje całe pomieszczenie.

Znaczenie tych systemów wykracza jednak poza samą ochronę przeciwpożarową. Detektory gazów ostrzegają także przed:

• wyciekiem paliwa lub mgły olejowej mogącej utworzyć mieszaninę wybuchową,
• nagromadzeniem gazów spalinowych w przestrzeniach zamkniętych,
• obecnością toksycznego tlenku węgla (CO) w rejonie silników pomocniczych,
• wyciekiem czynników chłodniczych (np. amoniaku) z instalacji ładunkowych i chłodniczych.

W praktyce oznacza to, że prawidłowo zaprojektowany i utrzymany system wykrywania dymu i gazów w maszynowni jest podstawowym narzędziem zarządzania ryzykiem na statku rybackim. W wielu przypadkach to właśnie subtelne sygnały z czujników – nieprzekraczające jeszcze progów alarmowych – stanowią pierwszy sygnał zbliżającej się awarii mechanicznej lub nieszczelności instalacji paliwowej.

Wzrastające wymagania organizacji klasyfikacyjnych oraz konwencji międzynarodowych, takich jak SOLAS, wymuszają coraz większą dbałość o systemy detekcji na statkach rybackich. Choć nie wszystkie jednostki podlegają pełnym rygorom konwencji pasażerskich, tendencja jest jasna: nawet mniejsze kutry i trawlery są coraz częściej wyposażane w rozbudowane systemy monitorowania atmosfery w maszynowni i innych przestrzeniach technicznych.

Rodzaje systemów wykrywania dymu i gazów stosowane w maszynowni

Systemy wykrywania w maszynowniach statków rybackich można podzielić na dwie podstawowe grupy: detekcję dymu (lub płomienia) oraz detekcję gazów. Każda z nich pełni odmienną funkcję, choć w praktyce stosowane są one w sposób zintegrowany, współpracując często z systemami gaśniczymi, wentylacyjnymi i alarmowymi na mostku.

Detekcja dymu i płomienia

W środowisku maszynowni tradycyjne czujki dymu, znane z budynków lądowych, nie zawsze sprawdzają się wprost. Wysokie temperatury, obecność mgły olejowej, wibracje oraz kurz sprzyjają fałszywym alarmom. Dlatego dobór technologii detekcji wymaga uwzględnienia specyfiki statku rybackiego, jego eksploatacji i wielkości.

Najczęściej stosowane są:

• Czujki jonizacyjne i optyczne – wykrywają niewielkie stężenia dymu; na statkach częściej wybierane są konstrukcje optyczne, mniej podatne na zabrudzenia.
• Czujki termiczne – reagują na wzrost temperatury powyżej ustalonego progu lub na gwałtowną zmianę temperatury; są odporne na mgłę olejową, ale mniej czułe przy powolnym rozwoju pożaru.
• Systemy zasysające (aspiracyjne) – pobierają próbki powietrza siecią rurek i analizują je w centralnej jednostce detekcyjnej; sprawdzają się w rozbudowanych maszynowniach większych trawlerów.
• Czujniki płomienia – reagują na promieniowanie ultrafioletowe lub podczerwone emitowane przez płomień; przydatne tam, gdzie dym może się rozproszyć lub zostać szybko odciągnięty przez wentylację.

Na statkach rybackich często stosuje się kombinację kilku technologii – na przykład czujki termiczne w pobliżu kolektorów wydechowych oraz czujki dymu nad rozlewniami paliwa i w kanale kablowym. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie fałszywych alarmów i jednocześnie zwiększenie czułości tam, gdzie zagrożenie pożarem jest szczególnie wysokie.

Detekcja gazów i par palnych

Równie istotnym elementem systemu bezpieczeństwa w maszynowni jest detekcja par palnych i toksycznych. Szczególnie niebezpieczne są wycieki paliwa pod ciśnieniem, powodujące tworzenie mgły olejowej, która w kontakcie z gorącą powierzchnią może gwałtownie się zapalić. Nie mniej groźne są nieszczelności w układach zasilania gazem (jeżeli statek wykorzystuje paliwa gazowe) oraz obecność produktów spalania.

W praktyce stosuje się kilka typów czujników gazów:

• Detektory katalityczne – reagują na obecność mieszanin palnych (np. par paliwa) w określonym procencie dolnej granicy wybuchowości; wymagają dostępu tlenu i okresowej kalibracji.
• Detektory półprzewodnikowe – czułe na szeroką gamę gazów, wykorzystywane jako czujniki wieloskładnikowe, stosowane m.in. w mniejszych jednostkach.
• Detektory elektochemiczne – wykrywają konkretne gazy, takie jak tlenek węgla (CO), siarkowodór (H₂S) czy amoniak (NH₃); ważne przy nadzorze systemów chłodniczych i spalinowych.
• Detektory podczerwieni (IR) – nowocześniejsze, cechujące się dużą stabilnością i odpornością na trudne warunki środowiskowe; chętnie stosowane na większych statkach rybackich.

Rozmieszczenie detektorów gazów zależy od gęstości wykrywanych substancji. Lżejsze od powietrza gazy (np. amoniak) wykrywa się na wyższych poziomach pomieszczenia, natomiast cięższe (np. propan, butan) – bliżej podłogi i studzienek zęzowych. Prawidłowe rozmieszczenie czujników wymaga analizy cyrkulacji powietrza w maszynowni oraz możliwych dróg migracji gazów.

Integracja z systemami okrętowymi

Kluczową cechą systemów detekcji na statkach rybackich jest ich integracja z innymi instalacjami pokładowymi. Sygnały alarmowe z czujników dymu i gazów trafiają nie tylko do lokalnych paneli w maszynowni, ale przede wszystkim na mostek, do centrali alarmowej i często do systemu zarządzania bezpieczeństwem (SMS).

W przypadku wykrycia zagrożenia system może automatycznie:

• uruchomić lokalne alarmy akustyczno-optyczne,
• wysterować zamknięcie zaworów paliwowych i wentylacyjnych,
• przełączyć układ wentylacji w tryb awaryjny (np. przewietrzanie lub odcięcie nawiewów),
• przygotować system gaśniczy (np. CO₂ lub mgła wodna) do uruchomienia przez załogę.

Na wielu współczesnych statkach rybackich integracja obejmuje również rejestrację danych historycznych z czujników. Pozwala to na analizę trendów (np. stopniowe zwiększanie się tła stężenia gazów) oraz wyciąganie wniosków dotyczących stanu technicznego urządzeń. W połączeniu z systemami monitoringu wibracji czy temperatury łożysk, czujniki gazów i dymu tworzą zintegrowany obraz kondycji maszynowni.

Specyfika maszynowni na statkach rybackich i wyzwania dla detekcji

Maszynownia na statku rybackim różni się od tej znanej z dużych statków handlowych nie tylko wielkością, ale także sposobem eksploatacji. Intensywne cykle pracy, wahania obciążenia, częste manewry oraz zmiany kursu i przechyłów sprawiają, że warunki dla pracy czujników są wyjątkowo wymagające.

Ciągłe zmiany obciążenia i warunki środowiskowe

Podczas połowu główne silniki napędowe i pomocnicze na statkach rybackich pracują w bardzo zmiennym reżimie. Szybkie przejścia z biegu jałowego na pełne obciążenie, praca wsteczna, długotrwałe manewry przy sieciach – wszystko to powoduje zmienne emisje spalin, „oddychanie” układów wentylacyjnych i częste wahania temperatur w maszynowni.

Tak dynamiczne środowisko wymaga, aby czujniki dymu i gazów były odporne na chwilowe skoki stężeń oraz na wahania temperatury. Konstruktorzy systemów detekcyjnych stosują algorytmy filtrujące, opóźnienia czasowe oraz wielopoziomowe progi alarmowe. Z jednej strony ma to ograniczyć fałszywe alarmy, z drugiej – nie może opóźniać reakcji na rzeczywiste zagrożenie.

Do tego dochodzą zmiany środowiska wynikające z warunków pogodowych. Wysoka wilgotność powietrza, zasolenie, obecność aerozolu wodnego i mgły mogą powodować korozję elementów elektronicznych i mechanicznych czujników. Dlatego urządzenia instalowane na statkach muszą posiadać odpowiednie klasy szczelności (np. IP65 lub wyższe) oraz być odporne na atmosferę morską.

Ograniczona przestrzeń i skomplikowana zabudowa

Statki rybackie, szczególnie mniejsze kutry, charakteryzują się bardzo zwartą zabudową maszynowni. Silnik główny, generatory, sprężarki, układy hydrauliczne i liczne instalacje zajmują niemal całą dostępną przestrzeń. Często w maszynowni składowane są również narzędzia, części zamienne czy materiały eksploatacyjne, co dodatkowo utrudnia cyrkulację powietrza.

W takich warunkach prawidłowe rozmieszczenie czujników dymu i gazów jest wyzwaniem projektowym. Należy uwzględnić:

• strefy, w których może gromadzić się dym lub gaz (zakamarki, przestrzenie pod pokładem, nad przewodami),
• dostęp serwisowy – czujniki muszą być osiągalne dla przeglądów i kalibracji,
• ochronę przed uszkodzeniami mechanicznymi (uderzenia, wibracje, zalania olejem),
• minimalizację ryzyka zasłonięcia czujnika przez późniejszą zabudowę lub składowane przedmioty.

Na nowo budowanych jednostkach zagadnienie to rozwiązuje się już na etapie projektu, przewidując korytarze serwisowe, łatwo dostępne punkty montażowe oraz rezerwy przestrzeni dla instalacji detekcyjnych. W przypadku starszych statków dostosowanie przestrzeni bywa trudniejsze i wymaga indywidualnych rozwiązań.

Zanieczyszczenia i konserwacja urządzeń

Maszynownia to środowisko, w którym obecne są mgły olejowe, para wodna, kurz, a często także pył pochodzący z ładunku (np. ryb, żywności przetwarzanej na pokładzie) lub elementów drewnianych. Zanieczyszczenia te mogą osadzać się na czujnikach, zmieniając ich czułość i prowadząc do błędów pomiarowych.

Dlatego systemy wykrywania dymu i gazów na statkach rybackich muszą być objęte regularnymi przeglądami – często częstszymi niż na statkach handlowych. Kluczowe jest:

• czyszczenie optycznych części czujników dymu,
• kontrola filtrów powietrza w systemach zasysających,
• kalibracja detektorów gazów przy użyciu gazów wzorcowych,
• weryfikacja poprawności zadziałania sygnalizacji alarmowej na mostku i w maszynowni.

Niedostateczna konserwacja prowadzi do tzw. „niemego zagrożenia” – system istnieje, ale nie spełnia swojego zadania. W skrajnych przypadkach załoga, przyzwyczajona do fałszywych alarmów i nieprawidłowych wskazań, może bagatelizować każde kolejne ostrzeżenie, co jest niezwykle niebezpieczne.

Specyfika rybołówstwa dalekomorskiego i przybrzeżnego

Wymogi wobec systemów detekcji różnią się w zależności od typu i wielkości statku rybackiego. Duże trawlery dalekomorskie, działające często w trudnych warunkach pogodowych i z dala od portów, posiadają rozbudowane maszynownie z kilkoma poziomami i wieloma urządzeniami pomocniczymi. W takich jednostkach systemy detekcji przypominają rozwiązania ze statków handlowych: z centralami adresowalnymi, licznymi pętlami czujników oraz integracją z systemami gaśniczymi mgły wodnej wysokociśnieniowej czy gazów obojętnych.

Mniejsze statki przybrzeżne i kutry często działają w cyklu dziennym, wracając do portu po zakończeniu połowu. Choć ich maszynownie są prostsze, zagrożenia pożarowe i gazowe są równie realne. W praktyce na takich jednostkach spotyka się:

• proste systemy punktowe, z kilkoma czujnikami połączonymi z panelem alarmowym,
• detektory przenośne wykorzystywane przez mechanika podczas prac w zamkniętych przestrzeniach,
• lokalne czujki w rejonie zbiorników paliwa i zęz,
• często brak pełnej integracji z systemami zdalnego monitorowania na mostku.

Niezależnie jednak od wielkości jednostki, główną zasadą pozostaje dostosowanie systemu do rzeczywistych zagrożeń i sposobu eksploatacji statku. Nawet prosty i niewielki system, jeśli jest dobrze zaprojektowany i regularnie utrzymywany, może zdecydowanie podnieść poziom bezpieczeństwa załogi.

Przepisy, dobre praktyki i szkolenie załogi

Systemy wykrywania dymu i gazów w maszynowni statku rybackiego nie funkcjonują w próżni prawnej. Ich projektowanie, montaż i eksploatacja są regulowane zarówno przez przepisy międzynarodowe, jak i krajowe, a także przez wymagania towarzystw klasyfikacyjnych. Dodatkowo, ogromne znaczenie mają dobre praktyki branżowe oraz poziom wyszkolenia załogi.

Wymagania konwencji i przepisów

Podstawowym dokumentem regulującym bezpieczeństwo na morzu jest konwencja SOLAS, która określa m.in. wymagania dotyczące systemów wykrywania pożaru na statkach. Choć tradycyjnie wiele mniejszych statków rybackich było objętych łagodniejszymi wymaganiami niż duże statki handlowe, trend jest wyraźny: standardy bezpieczeństwa w rybołówstwie są systematycznie podnoszone.

W zależności od długości i strefy pływania statku rybackiego, mogą go także obowiązywać:

• krajowe przepisy o bezpieczeństwie statków rybackich,
• regulacje UE dotyczące minimalnych standardów bezpieczeństwa,
• szczegółowe wymagania towarzystw klasyfikacyjnych (np. DNV, LR, PRS).

Przepisy te odnoszą się nie tylko do liczby i typu czujników, ale także do:

• lokalizacji central alarmowych,
• redundancji zasilania systemów detekcji,
• odporności urządzeń na działanie ognia i wody,
• wymagań dotyczących dokumentacji i rejestracji przeglądów.

W praktyce armatorzy statków rybackich coraz częściej decydują się na rozwiązania wykraczające poza minimum wymagane przez prawo, traktując bezpieczeństwo jako inwestycję w niezawodność i reputację firmy. Szczególnie jednostki operujące w akwenach o trudnych warunkach pogodowych lub realizujące dalekie rejsy połowowe, nie mogą pozwolić sobie na długie przestoje spowodowane awarią czy pożarem w maszynowni.

Dobre praktyki projektowe i eksploatacyjne

Poza wymaganiami formalnymi, w branży morskiej wykształcił się zestaw dobrych praktyk dotyczących systemów detekcji. W odniesieniu do statków rybackich obejmują one m.in.:

• stosowanie adresowalnych systemów pożarowych tam, gdzie to możliwe, co ułatwia lokalizację miejsca alarmu,
• zapewnienie zasilania awaryjnego czujników i central (np. z akumulatorów bezpieczeństwa),
• projektowanie instalacji z uwzględnieniem możliwości rozbudowy w przyszłości,
• wyposażenie załogi w przenośne detektory gazów, szczególnie przy pracach w przestrzeniach zamkniętych,
• prowadzenie przejrzystej dokumentacji serwisowej i rejestrowanie wszystkich alarmów.

Niezwykle ważne jest także, aby system detekcji był ergonomiczny w obsłudze. Wyświetlacze central mają być czytelne, komunikaty zrozumiałe, a alarmy dźwiękowe jednoznaczne. Na statkach rybackich, gdzie załogi bywają nieliczne i wielozadaniowe, nadmiar skomplikowanych komunikatów może utrudnić szybką reakcję.

Szkolenie załogi i kultura bezpieczeństwa

Najdoskonalszy technicznie system wykrywania dymu i gazów nie spełni swojego zadania, jeśli załoga nie będzie umiała prawidłowo na niego reagować. Dlatego szkolenie jest nieodłącznym elementem budowania bezpieczeństwa w maszynowni statku rybackiego.

Zakres szkoleń powinien obejmować:

• zasady działania systemu detekcji i lokalizację wszystkich czujników,
• znaczenie różnych poziomów alarmów (prealarm, alarm główny, uszkodzenie),
• procedury postępowania przy alarmie dymu lub gazów (w tym kolejność działań),
• obsługę przenośnych detektorów gazów i ich codzienną kontrolę,
• podstawy konserwacji pierwszego poziomu – np. wizualna kontrola czujników.

Aspekt psychologiczny odgrywa tu nie mniejszą rolę niż techniczny. Załoga musi ufać systemowi, a jednocześnie rozumieć jego ograniczenia. Należy unikać sytuacji, w których częste fałszywe alarmy prowadzą do „znieczulenia” i zignorowania kolejnego ostrzeżenia. Stąd znaczenie ma nie tylko jakość samych czujników, ale i regularne testy w warunkach zbliżonych do rzeczywistych.

Szczególne wyzwanie stanowią mieszane załogi, w których członkowie pochodzą z różnych krajów i kultur organizacyjnych. Instrukcje dotyczące systemów detekcji powinny być dostępne w językach zrozumiałych dla wszystkich oraz przedstawione w sposób czytelny (np. poprzez schematy i piktogramy).

Przyszłość systemów detekcji na statkach rybackich

Rozwój technologii sensorów, elektroniki morskiej oraz systemów komunikacji powoduje, że systemy wykrywania dymu i gazów stają się coraz bardziej zaawansowane i „inteligentne”. Dotyczy to także statków rybackich, które coraz częściej korzystają z rozwiązań znanych wcześniej głównie z dużych jednostek handlowych czy platform offshore.

Inteligentne czujniki i analiza danych

Nowoczesne czujniki potrafią nie tylko sygnalizować przekroczenie progów alarmowych, ale także komunikować się w sieci cyfrowej, przekazując dane o swoim stanie, historii zadziałań i diagnostyce wewnętrznej. W praktyce oznacza to możliwość:

• wczesnego wykrywania uszkodzeń lub zabrudzeń czujnika,
• dostosowywania progów alarmowych do konkretnych warunków panujących w maszynowni,
• analizy trendów zmian stężenia gazów i temperatury.

Integracja tych danych z systemami zarządzania statkiem (Vessel Management Systems) umożliwia prowadzenie predykcyjnej konserwacji, w której potencjalne problemy są identyfikowane zanim doprowadzą do awarii lub pożaru. Dla armatorów statków rybackich oznacza to ograniczenie kosztownych przestojów i zwiększenie niezawodności jednostki.

Zdalny nadzór i wsparcie brzegowe

Coraz popularniejsze stają się rozwiązania umożliwiające przesyłanie danych z systemów detekcji do centrów na lądzie. W przypadku większych flot rybackich, operator zlokalizowany na brzegu może monitorować stan wielu statków jednocześnie, reagując na nietypowe zdarzenia i wspierając załogę w podejmowaniu decyzji.

Taki nadzór ma szczególne znaczenie podczas długich rejsów połowowych w akwenach o ograniczonej infrastrukturze ratowniczej. W razie zagrożenia możliwe jest szybkie skoordynowanie działań kilku jednostek, a także konsultacja z ekspertami od bezpieczeństwa i serwisu technicznego.

Nowe rodzaje paliw i wyzwania detekcyjne

Rybołówstwo, podobnie jak inne gałęzie żeglugi, stoi w obliczu zmian związanych z dekarbonizacją. Wprowadzanie paliw alternatywnych – takich jak LNG, metanol czy w przyszłości wodór i amoniak – stawia nowe wymagania wobec systemów detekcji w maszynowni.

Dla każdego z tych paliw konieczne będzie zastosowanie dedykowanych czujników, uwzględniających specyficzne właściwości fizykochemiczne gazów. Przykładowo, wodór jest bardzo lekki i dyfunduje szybko, co wymaga innego podejścia do lokalizacji detektorów niż w przypadku cięższych od powietrza węglowodorów. Amoniak z kolei jest toksyczny i ma charakterystyczny zapach, ale przy dużych stężeniach może uszkadzać drogi oddechowe, co wymusza szczególną ostrożność przy projektowaniu systemów alarmowych.

Wprowadzenie nowych paliw będzie w praktyce oznaczać konieczność modernizacji istniejących statków rybackich oraz aktualizacji przepisów i wytycznych klasyfikacyjnych. Systemy detekcji dymu i gazów pozostaną jednak niezmiennie jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa – niezależnie od tego, czym w przyszłości będą napędzane jednostki rybackie.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jak często należy przeprowadzać przeglądy systemów wykrywania dymu i gazów w maszynowni statku rybackiego?

Przeglądy systemów detekcji powinny być prowadzone zgodnie z zaleceniami producenta oraz wymaganiami towarzystwa klasyfikacyjnego, zwykle nie rzadziej niż raz do roku w formie pełnego serwisu. Dodatkowo, załoga powinna wykonywać regularne kontrole funkcjonalne – np. miesięczne testy sygnalizacji alarmowej i wizualną ocenę stanu czujników. W trudnych warunkach eksploatacyjnych, typowych dla rybołówstwa, wskazane jest skrócenie interwałów czyszczenia i kalibracji detektorów gazów, aby uniknąć utraty czułości lub fałszywych alarmów.

Czy na małych kutrach rybackich również warto instalować rozbudowane systemy detekcji?

Nawet na niewielkich kutrach rybackich ryzyko pożaru i wycieku gazów w maszynowni jest wysokie, dlatego montaż przynajmniej podstawowego systemu detekcji jest zdecydowanie zalecany. Nie zawsze musi to być rozbudowany, adresowalny układ – często wystarczy kilka dobrze rozmieszczonych czujek dymu, detektor par palnych w zęzie oraz prosty panel alarmowy na mostku. Kluczowe jest, by system był dostosowany do rzeczywistej zabudowy statku, łatwy w obsłudze dla załogi oraz objęty regularną konserwacją. Koszt takiego rozwiązania jest zwykle niewielki w porównaniu z potencjalnymi stratami.

Jak ograniczyć liczbę fałszywych alarmów z czujników w maszynowni?

Ograniczenie fałszywych alarmów wymaga połączenia właściwego doboru technologii czujników z prawidłowym projektem i konserwacją. W maszynowniach lepiej sprawdzają się czujki termiczne lub kombinowane niż typowe czujki dymu z pomieszczeń biurowych. Bardzo ważne jest też odpowiednie rozmieszczenie – z dala od wylotów wentylacji, punktów skraplania pary i źródeł par olejowych. Regularne czyszczenie oraz kalibracja detektorów zapobiega przesunięciu ich czułości. Dodatkowo, stosuje się wielopoziomowe progi alarmowe i krótkie opóźnienia czasowe, aby odfiltrować krótkotrwałe skoki stężeń niebędące realnym zagrożeniem.

Jakie gazy są najczęściej monitorowane w maszynowni statków rybackich?

W maszynowni statków rybackich zwykle monitoruje się obecność par paliw płynnych (olej napędowy, ewentualnie benzyna), tlenku węgla (CO) jako produktu niepełnego spalania oraz niekiedy siarkowodoru (H₂S), zwłaszcza gdy w pobliżu znajdują się zbiorniki ścieków lub ładunki organiczne. Na większych trawlerach chłodniczych często kontroluje się także stężenie amoniaku (NH₃) pochodzącego z instalacji chłodniczych. W zależności od zastosowanych paliw alternatywnych, mogą być wymagane dodatkowe czujniki dedykowane dla LNG, metanolu czy wodoru. Dobór gazów do monitorowania powinien wynikać z analizy ryzyka i konkretnej konfiguracji jednostki.