Akwakultura stała się jednym z kluczowych filarów zaopatrzenia świata w białko zwierzęce, a tempo jej rozwoju wyraźnie wyprzedza tradycyjne rybołówstwo. Serce tej branży bije w paszarniach, gdzie powstają mieszanki decydujące o zdrowiu, tempie wzrostu i jakości mięsa ryb oraz innych organizmów wodnych. Nowe trendy w produkcji pasz akwakulturowych wynikają z potrzeby ograniczenia presji na dzikie zasoby, poprawy efektywności żywienia i dostosowania się do wyśrubowanych wymogów środowiskowych i konsumenckich. Coraz ważniejsze stają się także innowacje technologiczne: od precyzyjnego karmienia po cyfrowe monitorowanie kondycji stada. Poniżej omówiono najważniejsze kierunki zmian, wyzwania i szanse stojące przed sektorem pasz dla akwakultury.

Znaczenie pasz w akwakulturze i obecne wyzwania

Pasza dla ryb pełni znacznie więcej funkcji niż jedynie źródło energii. To narzędzie zarządzania produkcją, zdrowiem i jakością końcowego produktu. W nowoczesnych gospodarstwach akwakulturowych koszty żywienia sięgają często 40–70% całkowitych kosztów produkcji. Dlatego każda poprawa efektywności paszy ma ogromne znaczenie ekonomiczne, a jednocześnie może zmniejszać ślad środowiskowy.

W środowisku wodnym pasza wpływa nie tylko na rybę, ale również na jakość wody. Niewykorzystane granulki oraz odchody są źródłem materii organicznej i związków azotu i fosforu. W intensywnych systemach recyrkulacyjnych (RAS) lub klatkowych jakość paszy ma bezpośrednie przełożenie na parametry fizykochemiczne wody, obciążenie systemów filtracyjnych oraz ryzyko chorób. Dobór odpowiedniego składu, wielkości i stabilności granul ma więc kluczowe znaczenie w ograniczaniu strat i zanieczyszczeń.

Obecne wyzwania w obszarze pasz akwakulturowych można podzielić na kilka głównych grup:

• Presja środowiskowa – konieczność zmniejszenia wykorzystania mączki i oleju rybnego, ograniczenia eutrofizacji wód, redukcja emisji gazów cieplarnianych.
• Ekonomia produkcji – rosnące ceny tradycyjnych surowców paszowych, zmienność dostępności surowców rolnych i morskich, konkurencja z innymi sektorami (drobiarstwo, trzoda).
• Zdrowie i odporność ryb – coraz większe znaczenie mają rozwiązania żywieniowe wspierające mikrobiom, układ odpornościowy i dobrostan zamiast wyłącznego polegania na antybiotykach.
• Oczekiwania konsumentów – popyt na produkty zrównoważone, wolne od antybiotyków, z dobrą proporcją kwasów omega‑3 oraz śladem środowiskowym możliwym do prześledzenia wzdłuż łańcucha dostaw.

W odpowiedzi na te wyzwania przemysł paszowy wdraża nowe surowce, technologie przetwarzania i metody monitorowania. Coraz częściej mówi się też o potrzebie przejścia z myślenia o paszy jako osobnym produkcie do podejścia systemowego – gdzie mieszanka paszowa jest integralną częścią zarządzania całym ekosystemem produkcyjnym.

Nowe źródła surowców białkowych i tłuszczowych

Klasyczna pasza dla ryb opierała się głównie na mączce rybnej i oleju rybnym pozyskiwanych z połowów pelagicznych gatunków drobnych. Ten model przez dekady pozwalał osiągać wysokie tempo wzrostu ryb oraz dobrą wartość żywieniową mięsa, zwłaszcza pod kątem zawartości kwasów tłuszczowych EPA i DHA. Jednak intensywne wykorzystanie dzikich zasobów morskich ujawniło ograniczenia tego podejścia. Pojawiły się obawy o nadmierną eksploatację stad pelagicznych, zmienność dostępności surowca, a także konkurencję z przemysłem spożywczym oraz produkcją karm dla zwierząt domowych.

W odpowiedzi na to branża paszowa zaczęła poszukiwać alternatywnych źródeł białka i tłuszczu. Oto najważniejsze z nich wraz z trendami wykorzystania:

Białko roślinne i jego zaawansowane przetwarzanie

Białka roślinne, takie jak pochodzące z soi, rzepaku, grochu czy łubinu, już od wielu lat zastępują część mączki rybnej, szczególnie w paszach dla gatunków wszystkożernych (np. tilapia, karp). Rosnąca świadomość na temat wpływu upraw na środowisko, w tym wylesiania przy produkcji soi, skłoniła producentów pasz do poszukiwania surowców pochodzących z lokalnych źródeł oraz do wdrażania certyfikowanych łańcuchów dostaw.

Ważnym kierunkiem rozwoju jest też poprawa wartości żywieniowej białka roślinnego poprzez technologie:

• Ekstruzja i prażenie: redukcja czynników antyżywieniowych, lepsza strawność skrobi i białka.
• Fermentacja z udziałem wyselekcjonowanych mikroorganizmów: zwiększenie biodostępności aminokwasów, ograniczenie oligosacharydów powodujących wzdęcia i zaburzenia trawienia.
• Koncentraty i izolaty białkowe: usuwanie włókna i części związków antyżywieniowych, podnoszenie zawartości białka w surowcu.

Zaawansowane przetwarzanie pozwala zbliżyć profil aminokwasowy roślin do profilu typowego dla mączki rybnej, jednocześnie minimalizując ryzyko stanów zapalnych jelit obserwowanych czasem przy wysokim udziale białka sojowego w dawce pokarmowej drapieżnych ryb morskich.

Owady jako innowacyjne źródło białka

Jednym z najbardziej obiecujących trendów w produkcji pasz akwakulturowych jest wykorzystanie mączki z owadów. Gatunki takie jak Hermetia illucens (czarna mucha żołnierska) czy mącznik młynarek są bogate w łatwostrawne białko i tłuszcz, a ich chów może odbywać się na substratach pochodzących z ubocznych produktów przemysłu spożywczego. Dzięki temu owady wpisują się w koncepcję gospodarki cyrkularnej, w której odpady jednego sektora stają się surowcem dla innego.

Mączka z owadów wykazuje często dobrą akceptację przez ryby, zwłaszcza drapieżne, prawdopodobnie ze względu na podobieństwo do naturalnego pokarmu (larwy, bezkręgowce). Badania wskazują, że częściowe zastąpienie mączki rybnej białkiem owadzim nie pogarsza przyrostów masy ciała, a w niektórych przypadkach może nawet korzystnie wpływać na kondycję jelit i odporność.

Kluczowymi barierami w dalszym rozwoju pozostają koszt produkcji na dużą skalę, konieczność spełnienia rygorystycznych standardów bezpieczeństwa żywności oraz stabilność jakości surowca. Jednak postęp technologiczny w hodowli owadów, automatyzacja procesów i rosnące doświadczenie producentów pozwalają przewidywać, że znaczenie białka owadziego w paszach dla ryb będzie stale rosło.

Drożdże, glony i białko z fermentacji precyzyjnej

Kolejnym obszarem intensywnych badań są białka pochodzenia mikrobiologicznego. Drożdże, bakterie oraz mikroalgi mogą być hodowane w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu różnych substratów – od cukrów po gazy techniczne. Zaletą jest tu możliwość bardzo szybkiej produkcji biomasy na niewielkiej przestrzeni oraz niezależność od warunków klimatycznych.

Drożdże paszowe dostarczają nie tylko białka, ale również nukleotydów, witamin z grupy B oraz składników o charakterze immunomodulacyjnym. Z kolei mikroalgi są naturalnym źródłem kwasów tłuszczowych omega‑3 w formie EPA i DHA, co pozwala zmniejszyć zależność od oleju rybnego. Pojawia się też obszar tzw. fermentacji precyzyjnej, gdzie za pomocą inżynierii genetycznej produkuje się konkretne białka, lipidy lub bioaktywne substancje wspierające zdrowie ryb.

Wyzwaniem pozostaje koszt takich surowców, jednak ich udział rośnie głównie w paszach dla gatunków wysokowartościowych (łosoś, pstrąg, niektóre gatunki morskie), gdzie dopuszczalna jest wyższa cena jednostkowa paszy, jeśli przekłada się na lepsze parametry produkcyjne i zdrowotne.

Nowe źródła tłuszczu i utrzymanie profilu omega‑3

Wraz z rosnącym wykorzystaniem białka roślinnego i innych alternatywnych surowców pojawiło się pytanie, w jaki sposób utrzymać wysoką zawartość długołańcuchowych kwasów omega‑3 w mięsie ryb hodowlanych. To one są jednym z głównych atutów ryb w diecie człowieka i czynnikiem budującym wartość rynkową produktu końcowego.

Poza tradycyjnym olejem rybnym coraz częściej stosuje się:

• Oleje roślinne (rzepakowy, sojowy, lniany) – jako częściowe źródło energii i kwasów tłuszczowych, zwłaszcza w fazach wzrostu, przy zachowaniu odpowiedniego udziału oleju rybnego w fazie końcowej (tzw. finishing diet).
• Oleje z alg morskich – bogate w EPA i DHA, pozwalające w dużym stopniu uniezależnić się od dzikich połowów, choć ich cena nadal jest relatywnie wysoka.
• Tłuszcze z owadów – o profilu kwasów tłuszczowych zależnym od stosowanej diety larw, co stwarza możliwość częściowej modulacji wartości odżywczej lipidu.

Coraz istotniejsze staje się celowe kształtowanie profilu tłuszczu w paszy w odniesieniu do wymagań konkretnego gatunku, fazy wzrostu oraz oczekiwanej zawartości cennych kwasów tłuszczowych w mięsie na etapie sprzedaży.

Funkcjonalne pasze, zdrowie jelit i odporność ryb

Dynamiczny rozwój akwakultury wiąże się z wysokim zagęszczeniem obsady, intensywnym karmieniem i częstym stresem środowiskowym (zmiany temperatury, transport, zabiegi technologiczne). Taka sytuacja sprzyja występowaniu chorób bakteryjnych, wirusowych i pasożytniczych. Ograniczenia w stosowaniu antybiotyków oraz oczekiwania rynku dotyczące produktów “antibiotic‑free” spowodowały wyraźny zwrot ku żywieniu funkcjonalnemu.

Prebiotyki, probiotyki i synbiotyki

Szczególne miejsce wśród nowoczesnych rozwiązań paszowych zajmują dodatki modulujące mikrobiom jelitowy ryb. Jelita nie są jedynie miejscem trawienia, ale również ważnym narządem immunologicznym. Skład i aktywność mikroflory jelitowej wpływają na odporność ogólną, przyswajanie składników odżywczych oraz barierę przeciw patogenom.

• Prebiotyki – niestrawne składniki (np. fruktooligosacharydy, mannanooligosacharydy), które selektywnie wspierają rozwój korzystnych mikroorganizmów w jelicie. Mogą poprawiać strukturę kosmków jelitowych i szczelność bariery nabłonkowej.
• Probiotyki – żywe kultury bakterii (np. z rodzaju Lactobacillus, Bacillus) dodawane do paszy lub wody. Ich zadaniem jest konkurencja z patogenami, produkcja substancji hamujących ich wzrost oraz stymulacja układu odpornościowego.
• Synbiotyki – połączenie prebiotyków i probiotyków, które wzajemnie się wspierają, potencjalnie dając silniejszy efekt zdrowotny.

Skuteczność takich rozwiązań zależy jednak od wielu czynników: gatunku ryb, warunków środowiskowych, dawki, czasu stosowania oraz jakości samego preparatu. Dlatego producenci pasz coraz częściej współpracują z jednostkami badawczymi w celu tworzenia specyficznych formuł dopasowanych do konkretnego łańcucha produkcyjnego.

Immunostymulanty i dodatki bioaktywne

Oprócz wpływu na mikrobiom, pasze funkcjonalne wykorzystują składniki bezpośrednio stymulujące układ odpornościowy. W tej grupie znajdują się m.in.:

• Beta‑glukany pochodzenia drożdżowego lub grzybowego – aktywujące nieswoistą odpowiedź immunologiczną.
• Nukleotydy – wspierające regenerację tkanek i funkcje układu odpornościowego, szczególnie w okresach stresu i szczepień.
• Wyciągi roślinne – np. z czosnku, oregano, rozmarynu, działające przeciwbakteryjnie, przeciwutleniająco lub wspierająco na trawienie.
• Specyficzne aminokwasy – takie jak glutamina czy arginina, odgrywające rolę w procesach odpornościowych i regeneracyjnych.

Takie dodatki są zwykle najbardziej opłacalne w paszach dla gatunków o wysokiej wartości rynkowej lub w krytycznych okresach cyklu produkcyjnego, np. w czasie transportu smoltów, zmian technologii chowu czy kampanii szczepień.

Zdrowie jelit i strawność składników

Wysokie tempo wzrostu i duże zagęszczenie w zbiornikach sprawiają, że każdy problem z funkcjonowaniem przewodu pokarmowego szybko przekłada się na wyniki ekonomiczne. Stany zapalne jelit, biegunki, gorsza strawność paszy to nie tylko gorsze przyrosty, ale i większe zanieczyszczenie wody, a więc większe koszty uzdatniania i ryzyko wtórnych chorób.

Kluczowe czynniki wpływające na zdrowie jelit w kontekście paszy to:

• Poziom i rodzaj włókna pokarmowego – nadmiar frakcji trudno strawnych może pogarszać wykorzystanie składników odżywczych i powodować mechaniczne podrażnienia jelit.
• Obecność czynników antyżywieniowych w surowcach roślinnych – takich jak lektyny, saponiny czy inhibitory trypsyny, które wymagają odpowiedniego przetworzenia technologicznego.
• Bilans białkowo‑energetyczny – niedopasowanie proporcji prowadzi do przeciążenia układu trawiennego lub nadmiernego odkładania tłuszczu.
• Dodatki enzymatyczne – np. fitazy, ksylanazy, które zwiększają strawność fosforu i węglowodanów nieskrobiowych, ograniczając jednocześnie ilość niestrawionych resztek w środowisku wodnym.

Z punktu widzenia zrównoważonej produkcji coraz ważniejsze staje się nie tylko to, co ryby jedzą, ale przede wszystkim to, co są w stanie skutecznie strawić i wykorzystać. Wysoka strawność to mniejsza ilość odchodów i resztek pokarmu, a więc lepsza jakość wody oraz niższe koszty filtracji i natleniania w systemach RAS.

Technologie produkcji pasz i zarządzania karmieniem

Nowe trendy w paszach akwakulturowych nie ograniczają się wyłącznie do składu mieszanek. Ogromną rolę odgrywa też sposób ich wytwarzania, forma fizyczna granul oraz techniki dostarczania paszy do ryb. W połączeniu z cyfryzacją gospodarstw i rozwojem akwakultury 4.0 tworzy to zupełnie nowe możliwości optymalizacji produkcji.

Ekstruzja, granulacja i właściwości fizyczne paszy

Najczęściej stosowaną technologią produkcji pasz dla ryb jest ekstruzja, podczas której mieszanka surowców jest poddawana wysokiej temperaturze i ciśnieniu, a następnie formowana w granulki o ściśle określonej średnicy i gęstości. Alternatywnie stosuje się granulację na zimno, szczególnie w paszach o dużej zawartości tłuszczu lub wrażliwych dodatków.

Parametry ważne z punktu widzenia hodowcy to m.in.:

• Gęstość właściwa – decyduje o tym, czy pellet będzie tonący, wolno tonący czy pływający, co dopasowuje się do gatunku ryb (np. karp żeruje przy dnie, podczas gdy tilapia częściej w toni).
• Wytrzymałość mechaniczna – zbyt kruche granulki powodują powstawanie pyłu, który szybko opada na dno i gnije, obciążając systemy filtracyjne.
• Stabilność w wodzie – zbyt szybkie rozmiękanie prowadzi do strat i wzrostu zanieczyszczenia wody, zbyt duża twardość może utrudniać pobieranie paszy przez młode osobniki.
• Zawartość i rozmieszczenie tłuszczu – często część tłuszczu dodaje się po ekstruzji, metodą powlekania próżniowego, co zwiększa jego stabilność i ogranicza straty do wody.

Dodatkowo coraz częściej stosuje się barwniki oraz powłoki poprawiające atrakcyjność zapachową i smakową paszy. Jest to szczególnie istotne w pierwszych fazach odchowu, gdy ryby uczą się pobierać pokarm w postaci granulowanej lub peletyzowanej.

Automatyzacja karmienia i systemy monitorowania

W miarę wzrostu skali produkcji ręczne karmienie staje się nieefektywne zarówno czasowo, jak i kosztowo. Dlatego rośnie zastosowanie automatycznych karmników, dozowników paszy i systemów sterowania opartych na danych. Celem jest dostarczanie rybom dokładnie tyle paszy, ile są w stanie wykorzystać, w optymalnych porach doby i przy uwzględnieniu zmian temperatury oraz aktywności stada.

Nowoczesne systemy karmienia mogą wykorzystywać:

• Czujniki ruchu i kamery – do oceny intensywności żerowania i zatrzymywania podaży paszy, gdy aktywność spada.
• Dane środowiskowe – jak temperatura, tlen, pH, które wpływają na metabolizm i zapotrzebowanie energetyczne ryb.
• Algorytmy uczenia maszynowego – uczące się wzorców zachowań stada i przewidujące optymalny poziom karmienia.

Efektem jest ograniczenie strat paszy, poprawa przyrostów, a także bardziej stabilne parametry wody. W perspektywie kilku lat automatyzacja karmienia powinna stać się standardem w dużych gospodarstwach, a pasze będą coraz częściej opracowywane z myślą o konkretnym typie systemu karmienia oraz sposobie dystrybucji pelletu w zbiorniku.

Personalizacja żywienia i nutrigenomika

Wraz z postępem w dziedzinie genetyki i biologii molekularnej rozwija się obszar nutrigenomiki, badającej wpływ składników pokarmowych na ekspresję genów. W akwakulturze otwiera to drogę do bardziej precyzyjnego dopasowywania składu paszy do potrzeb konkretnych linii hodowlanych lub gatunków. W przyszłości możliwe będzie projektowanie mieszanek nie tylko na poziomie gatunku (np. “pasza dla pstrąga”), ale wręcz dla określonej populacji, która posiada dobrze rozpoznany profil genetyczny pod względem tempa wzrostu, odporności czy zdolności wykorzystania różnych źródeł białka.

Personalizacja może obejmować również dopasowanie paszy do stanu fizjologicznego stada: inne mieszanki dla ryb w fazie intensywnego wzrostu, inne w okresie przygotowania do rozrodu, jeszcze inne w czasie regeneracji po chorobie lub zabiegach. Już teraz w praktyce stosuje się schematy karmienia zmieniające się wraz z masą ciała, jednak kolejnym krokiem jest większe wykorzystanie analityki danych oraz biomarkerów zdrowia przy podejmowaniu decyzji żywieniowych.

Zrównoważony rozwój, certyfikacja i przyszłość pasz akwakulturowych

Zrównoważony rozwój stał się jednym z najważniejszych słów kluczy w akwakulturze. Skład i sposób produkcji paszy są jednym z głównych elementów oceny wpływu gospodarstwa na środowisko – zarówno w odniesieniu do zasobów morskich, jak i lądowych. Coraz więcej producentów wdraża standardy certyfikacyjne, takie jak ASC, BAP czy różne systemy krajowe, które określają wymagania w zakresie pochodzenia surowców, ograniczania użycia antybiotyków i dbałości o dobrostan zwierząt.

Dzięki narzędziom oceny cyklu życia (LCA) możliwe jest porównywanie różnych składników paszowych pod względem ich śladu węglowego, zużycia wody, powierzchni gruntów czy wpływu na bioróżnorodność. To z kolei skłania producentów pasz do większego wykorzystania lokalnych surowców, produktów ubocznych z innych branż oraz bardziej efektywnych technologii przetwarzania. Pojawia się też zjawisko “eko‑etykiet” na produktach rybnych, które informują konsumentów o rodzaju zastosowanych pasz i poziomie zrównoważenia produkcji.

Przyszłość pasz akwakulturowych będzie prawdopodobnie kształtowana przez kilka równoległych megatrendów:

• Dalsze odchodzenie od tradycyjnej mączki i oleju rybnego na rzecz zdywersyfikowanego koszyka surowców (owady, algi, białko drożdżowe, produkty uboczne z przetwórstwa).
• Rosnące znaczenie pasz funkcjonalnych i dodatków wspierających zdrowie, odporność i dobrostan.
• Pełna integracja systemów karmienia z cyfrowym zarządzaniem gospodarstwem i analizą danych w czasie rzeczywistym.
• Ścisła współpraca producentów pasz, hodowców, naukowców i regulatorów w celu wypracowania standardów zrównoważonych łańcuchów dostaw.

Rozwój alternatywnych surowców, zaawansowanych technologii przetwarzania i narzędzi cyfrowych sprawia, że pasza przestaje być postrzegana wyłącznie jako koszt, a coraz częściej jako strategiczny instrument budowania przewagi konkurencyjnej oraz minimalizowania wpływu na środowisko. Dla hodowców ryb oznacza to konieczność śledzenia nowych rozwiązań i świadomego wyboru produktów paszowych nie tylko pod kątem ceny, ale również ich wartości biologicznej, ekologicznej i technologicznej.

FAQ – najczęstsze pytania dotyczące nowych trendów w paszach akwakulturowych

Jak bardzo można ograniczyć udział mączki rybnej w paszy bez pogorszenia wyników produkcyjnych?

Możliwość redukcji mączki rybnej zależy od gatunku, jego strategii żywieniowej i jakości alternatywnych surowców. U gatunków wszystkożernych (np. karp, tilapia) udział mączki rybnej może być bardzo niski lub nawet zerowy, o ile pasza jest dobrze zbilansowana aminokwasowo i energetycznie. U ryb drapieżnych morskich redukcja jest trudniejsza, ale nowoczesne kombinacje białek roślinnych, drożdżowych, owadzich i algowych pozwalają na znaczne obniżenie udziału surowców rybnych przy zachowaniu dobrych przyrostów, zdrowia jelit i akceptacji paszy przez ryby.

Czy pasze z owadów są bezpieczne i akceptowane przez ryby oraz konsumentów?

Mączka z owadów jest intensywnie badana pod kątem bezpieczeństwa mikrobiologicznego, zawartości metali ciężkich i zanieczyszczeń. Przy zachowaniu odpowiednich standardów chowu i przetwarzania jej profil bezpieczeństwa jest porównywalny z innymi surowcami paszowymi. Dla wielu gatunków ryb smakowitość takich pasz jest wysoka, co wynika z naturalnej obecności owadów w ich diecie. Konsumenci zazwyczaj nie odczuwają różnicy w smaku mięsa, a kluczowe jest rzetelne informowanie o korzyściach środowiskowych związanych z wykorzystaniem białka owadziego, co może wręcz pozytywnie wpływać na postrzeganie produktu.

W jaki sposób pasze funkcjonalne pomagają ograniczać stosowanie antybiotyków w akwakulturze?

Pasze funkcjonalne działają wielotorowo: wzmacniają barierę jelitową, modulują mikrobiom, stymulują nieswoistą i swoistą odpowiedź immunologiczną oraz redukują stres oksydacyjny. Dzięki temu ryby lepiej radzą sobie z typowymi wyzwaniami produkcyjnymi, a część infekcji może być łagodniejsza lub krócej trwać. Nie zastępują one całkowicie leczenia weterynaryjnego, ale pozwalają zmniejszyć częstość i skalę stosowania antybiotyków, co jest ważne zarówno z punktu widzenia zdrowia zwierząt, jak i ryzyka rozwoju oporności drobnoustrojów oraz wymogów rynku w zakresie produkcji odpowiedzialnej.

Czy automatyzacja karmienia opłaca się małym gospodarstwom rybackim?

Inwestycja w automaty karmiące i systemy monitorowania może wydawać się kosztowna, ale jej opłacalność zależy od wielkości produkcji, wartości obsadzanych gatunków i dostępności pracy ludzkiej. Nawet w mniejszych gospodarstwach częściowa automatyzacja (np. podajniki czasowe, podstawowe sensory) pozwala ograniczyć straty paszy, ustabilizować harmonogram karmienia i lepiej kontrolować wyniki produkcyjne. Dodatkową korzyścią jest redukcja pracy fizycznej, co ułatwia prowadzenie gospodarstwa przy niewielkim zespole. Wraz ze spadkiem cen technologii proste systemy automatyczne stają się coraz bardziej dostępne również dla mniejszych producentów.

Jak wybierać paszę, aby była jednocześnie efektywna i przyjazna dla środowiska?

Przy wyborze paszy warto zwracać uwagę nie tylko na cenę, ale przede wszystkim na wskaźnik FCR, profil białka i tłuszczu, deklarowaną strawność oraz obecność certyfikowanych, zrównoważonych surowców. Wiele firm paszowych udostępnia obecnie dane dotyczące śladu węglowego, a także informacji o pochodzeniu mączki i oleju rybnego, bądź udziału alternatywnych źródeł białka. Dobrą praktyką jest konsultacja z doradcą żywieniowym, który potrafi powiązać parametry paszy z konkretnym systemem chowu, gatunkiem ryb i celami produkcyjnymi gospodarstwa, minimalizując jednocześnie obciążenie środowiskowe wynikające z zastosowanej strategii żywieniowej.