Modernizacja systemu sterowania silnikiem głównym na statku rybackim stała się jednym z kluczowych kierunków rozwoju współczesnej floty połowowej. Wynika to nie tylko z potrzeby obniżenia kosztów eksploatacji, ale także z rosnących wymagań przepisów dotyczących emisji spalin, bezpieczeństwa żeglugi oraz komfortu pracy załogi. Silnik główny pozostaje sercem jednostki – to od jego niezawodności, sprawności i odpowiedniego sterowania zależy możliwość efektywnego prowadzenia połowów, manewrowania w portach, pracy na łowiskach oraz utrzymania stabilności i bezpieczeństwa statku na morzu.
Specyfika silnika głównego na statku rybackim i potrzeba modernizacji
Na statkach rybackich silnik główny pełni nieco inną rolę niż na typowych jednostkach handlowych. Oprócz napędu śruby i przemieszczania się pomiędzy portem a łowiskiem, często współpracuje z rozbudowanym układem energetycznym, który zasila wciągarki, agregaty chłodnicze, urządzenia przetwórcze czy systemy wspomagające połów. Charakterystyka pracy silnika bywa bardzo zmienna – od długotrwałego marszu ekonomicznego po częste zmiany obciążenia w trakcie trałowania, stawiania i wybierania sieci, a także manewrów w ograniczonej przestrzeni portowej lub wśród innych jednostek połowowych.
Tego typu profil eksploatacji powoduje, że tradycyjne, mechaniczne systemy sterowania, polegające w dużej mierze na ręcznym ustawianiu dawki paliwa, kąta wyprzedzenia wtrysku oraz obrotów wału, stają się niewystarczające. Wysokie ceny paliw oraz coraz bardziej rygorystyczne normy emisji spalin wymuszają stosowanie rozwiązań bardziej precyzyjnych, opartych na elektronicznych systemach monitoringu i regulacji. Modernizacja systemu sterowania silnikiem głównym jest więc odpowiedzią na kilka kluczowych wyzwań: redukcję kosztów, poprawę bezpieczeństwa, ochronę środowiska oraz zwiększenie konkurencyjności armatora.
Na wielu starszych jednostkach rybackich spotyka się nadal mechaniczne układy dźwigni i cięgien, analogowe regulatory prędkości obrotowej oraz proste systemy alarmowe. Ich zaletą jest prostota i łatwość serwisowania w podstawowym zakresie, ale wadą – ograniczona możliwość optymalizacji pracy. Utrzymanie stałych, ekonomicznych obrotów śruby w zmiennych warunkach obciążenia wymaga znaczącego doświadczenia mechaników i często odbywa się kosztem zwiększonego zużycia paliwa lub przyspieszonego zużycia podzespołów silnika. Modernizacja systemu sterowania umożliwia przejęcie części tych zadań przez automatyczne układy regulacji, które działają szybciej, precyzyjniej i potrafią gromadzić dane eksploatacyjne.
W rybołówstwie szczególnie istotne jest również bezpieczeństwo i niezawodność. Awaria silnika głównego w trakcie sztormu, podczas pracy na łowisku lub w pobliżu przeszkód nawigacyjnych może stanowić realne zagrożenie dla jednostki i załogi. Nowoczesne systemy sterowania integrują funkcje wczesnego wykrywania usterek, automatycznej redukcji mocy w sytuacjach krytycznych oraz szybszej reakcji na zmiany parametrów pracy silnika. Dzięki temu pozwalają zmniejszyć ryzyko poważnych uszkodzeń, a także skrócić przestoje i ułatwić planowanie przeglądów technicznych.
Główne kierunki modernizacji systemu sterowania silnikiem głównym
Modernizacja systemu sterowania silnikiem głównym na statkach rybackich obejmuje zazwyczaj kilka powiązanych ze sobą obszarów. Należą do nich m.in. wymiana lub aktualizacja układu regulacji obrotów, wdrożenie cyfrowego systemu wtrysku paliwa, rozbudowa systemu monitoringu parametrów pracy, integracja z urządzeniami na mostku oraz optymalizacja pracy w różnych trybach eksploatacyjnych. W zależności od wieku jednostki, stanu technicznego i możliwości finansowych armatora, zakres prac może wynosić od niewielkich modyfikacji po kompleksową przebudowę systemu sterowania wraz z wymianą części osprzętu silnika.
Elektroniczne systemy zarządzania silnikiem (ECU, EMS)
Jednym z kluczowych elementów modernizacji jest wprowadzenie elektronicznej jednostki sterującej (ECU – Electronic Control Unit lub EMS – Engine Management System). Jest to nadrzędny moduł, który na podstawie danych z czujników (ciśnienie doładowania, temperatura spalin, prędkość obrotowa, położenie wału, ciśnienie paliwa i oleju, temperatura cieczy chłodzącej) dobiera optymalne wartości parametrów pracy silnika. Jednostka ta steruje dawką i czasem wtrysku paliwa, pozycją nastawnika pompy wtryskowej lub wtryskiwaczy, a w niektórych rozwiązaniach także pozycją łopat nastawnej śruby lub parametrami turbosprężarki.
Zastosowanie elektronicznego systemu zarządzania silnikiem przynosi wymierne korzyści. Po pierwsze, umożliwia redukcję zużycia paliwa poprzez dostosowanie dawki wtrysku do aktualnego obciążenia i warunków eksploatacji. Po drugie, pozwala spełnić ostrzejsze wymagania emisji NOx, SOx i cząstek stałych, co ma coraz większe znaczenie w związku z wprowadzaniem stref kontroli emisji. Po trzecie, stanowi podstawę do tworzenia zaawansowanych funkcji diagnostycznych, takich jak zapisywanie historii alarmów, analiza trendów parametrów czy zdalny dostęp serwisu producenta.
Wprowadzenie ECU wiąże się zwykle z wymianą części wyposażenia silnika: konieczne jest zastosowanie odpowiednich czujników o podwyższonej odporności na warunki morskie, przewodów ekranowanych, zabezpieczenia przed wibracjami i korozją, a także zapewnienie zasilania awaryjnego dla elektroniki. W przypadku jednostek rybackich, które często pracują w środowisku wilgotnym, zasolonym i narażonym na wstrząsy, prawidłowe wykonanie okablowania i ochrony komponentów elektronicznych ma kluczowe znaczenie dla niezawodności całego systemu.
Cyfrowy system wtrysku paliwa i optymalizacja spalania
Wiele starszych statków rybackich wyposażonych jest w silniki z konwencjonalnymi pompami wtryskowymi sterowanymi mechanicznie. Modernizacja może obejmować częściową lub całkowitą konwersję na system wtrysku sterowany elektronicznie. W rozwiązaniach tego typu każdy wtryskiwacz może być kontrolowany indywidualnie, co pozwala lepiej kształtować przebieg procesu spalania oraz ograniczać dymienie przy obciążeniach częściowych. Dodatkowo, system może dostosowywać parametry do jakości paliwa lub mieszaniny paliw (np. ciężkie paliwa olejowe i olej napędowy) stosowanych w danym rejonie połowów.
Optymalizacja spalania ma znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale także techniczne. Zmniejszenie ilości niespalonych resztek paliwa ogranicza zjawisko zakoksowania wtryskiwaczy, zaworów i komory spalania, co przekłada się na dłuższą żywotność silnika i rzadsze przeglądy. W rybołówstwie, gdzie harmonogram połowów jest napięty, a każde wyłączenie napędu oznacza utratę czasu i pieniędzy, takie wydłużenie okresu międzyremontowego jest bardzo cenne. Elektroniczny wtrysk podnosi też kulturę pracy silnika – redukuje wibracje i hałas, co poprawia komfort zarówno na mostku, jak i w pomieszczeniach mieszkalnych.
Innym kierunkiem optymalizacji spalania są systemy wspomagające, takie jak regulacja ciśnienia doładowania, zmienny kąt wyprzedzenia wtrysku czy możliwość pracy w trybie mocy ograniczonej. W praktyce oznacza to automatyczne ograniczenie parametrów silnika przy określonych warunkach, na przykład przy zbyt wysokiej temperaturze wody chłodzącej lub oleju, co zapobiega przeciążeniom i poważniejszym awariom. Zintegrowany system sterowania jest w stanie uwzględnić wiele takich zmiennych jednocześnie, co w tradycyjnym, manualnym sterowaniu byłoby bardzo trudne do zrealizowania.
Systemy monitoringu i wizualizacji parametrów pracy
Integralną częścią modernizacji systemu sterowania jest rozbudowa monitoringu. Współczesne rozwiązania zakładają, że większość kluczowych parametrów silnika i układów pomocniczych będzie stale monitorowana i prezentowana w czytelnej formie. Na statkach rybackich często stosuje się panele wizualizacji na mostku i w siłowni, gdzie mechanicy i oficerowie mogą na bieżąco obserwować prędkość obrotową, temperatury, ciśnienia, poziomy paliwa i oleju, a także status układów alarmowych.
Zaawansowane systemy monitoringu umożliwiają również analizę trendów. Oznacza to, że parametry pracy silnika są rejestrowane w czasie, a dane te można później wykorzystać do planowania konserwacji, diagnozowania usterek lub optymalizacji ustawień. Przykładowo, stopniowy wzrost temperatury spalin na jednym z cylindrów może wskazywać na stopniowe zużycie wtryskiwacza lub zaworu, co pozwala zaplanować wymianę podczas najbliższego postoju, zamiast reagować dopiero na poważną awarię.
Dla armatorów i służb technicznych coraz większe znaczenie ma możliwość zdalnego odczytu danych. Niektóre nowoczesne systemy sterowania oferują funkcję przesyłania podstawowych informacji eksploatacyjnych do biura armatora lub serwisu producenta silnika drogą satelitarną. Dzięki temu możliwe jest zdalne wsparcie w diagnostyce, a nawet wprowadzanie korekt ustawień oprogramowania. W przypadku jednostek rybackich operujących daleko od portów, w regionach o ograniczonej infrastrukturze serwisowej, takie rozwiązania znacząco podnoszą poziom bezpieczeństwa i dostępności technicznej.
Integracja z systemami mostkowymi i automatyka napędu
Nowoczesne systemy sterowania silnikiem głównym nie funkcjonują w odosobnieniu. W coraz większym stopniu są one integrowane z innymi systemami statkowymi: sterowaniem śrubą nastawną, autopilotem, systemem pozycjonowania, a nawet z układami optymalizacji trasy rejsu. W rybołówstwie szczególnie ważne jest sprzężenie systemu napędowego z urządzeniami do połowu, takimi jak wciągarki czy systemy trałowe, aby zapewnić płynne i bezpieczne zmiany prędkości przy manewrach na łowisku.
Na mostku nowym standardem stają się zintegrowane pulpity sterownicze, na których w jednym miejscu operator ma dostęp do informacji o stanie silnika, śruby, steru, systemów alarmowych i nawigacyjnych. Ułatwia to szybkie podejmowanie decyzji, szczególnie w warunkach ograniczonej widoczności lub dużego natężenia ruchu. W połączeniu z systemem automatycznej regulacji obrotów silnika i kąta łopat śruby, możliwe jest utrzymanie zadanej prędkości lub ciągu przy minimalnym zużyciu paliwa, niezależnie od zmian obciążenia czy warunków hydrometeorologicznych.
Integracja obejmuje także interfejsy komunikacyjne, takie jak sieci CAN, Modbus czy Ethernet przemysłowy, które zapewniają wymianę danych pomiędzy różnymi urządzeniami. Dzięki standaryzacji protokołów i formatów, możliwe jest tworzenie rozbudowanych systemów zarządzania jednostką, w których system sterowania silnikiem głównym stanowi jeden z kluczowych modułów. Jest to istotne z punktu widzenia dalszej rozbudowy i elastyczności – w przyszłości można łatwiej dołączać kolejne funkcje, takie jak systemy zarządzania energią czy inteligentne algorytmy predykcyjne.
Korzyści, wyzwania i perspektywy rozwoju systemów sterowania w rybołówstwie
Modernizacja systemu sterowania silnikiem głównym na statkach rybackich przynosi szereg korzyści, ale wiąże się również z pewnymi wyzwaniami. Na decyzję o zakresie przebudowy wpływ mają nie tylko względy techniczne, ale także ekonomiczne, organizacyjne i regulacyjne. W praktyce armatorzy muszą rozważyć relację pomiędzy kosztami inwestycji, długością okresu eksploatacji jednostki, planowanymi akwenami połowów oraz wymaganiami stawianymi przez klasyfikatora i administrację państwa bandery.
Oszczędność paliwa i wpływ na środowisko
Jednym z najważniejszych efektów modernizacji jest zmniejszenie zużycia paliwa. Dzięki precyzyjnej regulacji parametrów spalania, lepszej kontroli obciążenia i optymalizacji profilu pracy silnika, możliwe są oszczędności sięgające kilku do kilkunastu procent w stosunku do stanu wyjściowego. W przypadku statków rybackich, które spędzają na morzu znaczne ilości godzin rocznie, redukcja ta przekłada się na zauważalne obniżenie kosztów operacyjnych. Dodatkowo, mniejsze spalanie to proporcjonalne obniżenie emisji CO2, co ma znaczenie zarówno w kontekście regulacji międzynarodowych, jak i rosnącej presji na prowadzenie bardziej zrównoważonej gospodarki morskiej.
Nowoczesne systemy sterowania pomagają również w spełnianiu wymagań dotyczących emisji tlenków azotu i siarki oraz cząstek stałych. Precyzyjna kontrola temperatury i ciśnienia w komorze spalania, a także możliwość pracy w różnych trybach ekologicznych, pozwala dostosować napęd do wymagań obowiązujących w danym rejonie, np. w strefach kontroli emisji (ECA). W przyszłości znaczenie tych rozwiązań może jeszcze wzrosnąć, zwłaszcza gdy pojawią się dodatkowe zachęty finansowe lub ograniczenia dla jednostek niespełniających norm.
W kontekście ochrony środowiska morskiego warto wspomnieć także o wpływie lepszej sterowności jednostki na ograniczenie ryzyka incydentów, takich jak kolizje, wejścia na mieliznę czy uszkodzenia dna w rejonach wrażliwych ekologicznie. Stabilna, przewidywalna praca silnika głównego oraz szybka reakcja na komendy z mostka umożliwiają sprawniejsze manewrowanie i unikanie sytuacji niebezpiecznych zarówno dla statku, jak i ekosystemów morskich.
Bezpieczeństwo eksploatacji i komfort pracy załogi
Nowoczesny system sterowania silnikiem głównym wpływa bezpośrednio na podniesienie poziomu bezpieczeństwa eksploatacji statku rybackiego. Funkcje takie jak automatyczne ograniczanie mocy w przypadku przekroczenia dopuszczalnych parametrów, rozbudowane systemy alarmowe, czy możliwość szybkiej zmiany trybu pracy silnika przy awarii jednego z podzespołów, pozwalają zredukować liczbę krytycznych zdarzeń. Operator na mostku i mechanicy w siłowni otrzymują jasne, czytelne komunikaty o stanie napędu, co ułatwia podejmowanie decyzji i zapobiega popełnianiu błędów wynikających z przemęczenia lub niewystarczających informacji.
Dla załogi istotny jest też komfort pracy. Redukcja hałasu i wibracji, wynikająca z bardziej stabilnej pracy silnika, poprawia warunki bytowe na statku, zwłaszcza podczas długich rejsów połowowych. Nowoczesne pulpity sterownicze, ergonomiczne rozmieszczenie przyrządów i czytelne interfejsy graficzne zmniejszają obciążenie psychiczne osób odpowiedzialnych za prowadzenie jednostki. W rezultacie cały proces połowu – od wyjścia z portu, przez pracę na łowisku, aż po powrót – może być prowadzony w sposób bardziej kontrolowany i przewidywalny.
Nie mniej ważny jest aspekt szkoleniowy. Modernizacja systemu sterowania wymaga często podniesienia kwalifikacji załogi, zwłaszcza mechaników okrętowych i oficerów wachtowych. Znajomość zasad działania elektronicznego układu sterowania, interpretacja danych z systemów monitoringu i umiejętność reagowania na komunikaty diagnostyczne stają się elementem podstawowych kompetencji personelu technicznego. Jednocześnie producenci systemów coraz częściej dostarczają materiały szkoleniowe, symulatory oraz zdalne wsparcie, co ułatwia adaptację do nowych technologii.
Wyzwania techniczne i organizacyjne modernizacji
Mimo licznych korzyści, modernizacja systemu sterowania silnikiem głównym wiąże się z określonymi wyzwaniami. Jednym z nich jest integracja nowych rozwiązań z istniejącą infrastrukturą jednostki. W starszych statkach rybackich przestrzeń w siłowni jest ograniczona, a układ kabli, przewodów i urządzeń może być nieprzystosowany do montażu dodatkowej elektroniki czy nowych paneli sterowniczych. Konieczne bywa wykonanie prac konstrukcyjnych, przebudowa tras kablowych, a czasem także wzmocnienie zasilania elektrycznego lub rozbudowa systemu automatyki pomocniczej.
Kolejnym wyzwaniem jest zapewnienie odpowiedniego poziomu niezawodności i odporności na trudne warunki morskie. Elektronika stosowana w systemach sterowania musi być zabezpieczona przed wilgocią, solą morską, wibracjami i różnicami temperatur. Wymaga to stosowania komponentów o podwyższonej klasie szczelności, odpowiednich obudów, filtrów oraz metod montażu. Zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić do awarii trudnych do zdiagnozowania i naprawy w warunkach morskich, dlatego właściwy dobór sprzętu i staranne wykonanie instalacji są kluczowe.
Istotnym aspektem jest również kompatybilność z wymaganiami towarzystw klasyfikacyjnych i administracji morskiej. Każda istotna przebudowa systemu sterowania silnikiem wymaga akceptacji stosownych organów, przeprowadzenia prób zdawczo-odbiorczych oraz odpowiedniej dokumentacji. Proces ten może być czasochłonny, ale stanowi gwarancję, że wprowadzone zmiany spełniają standardy bezpieczeństwa i jakości. Armatorzy muszą uwzględnić te procedury w harmonogramie modernizacji, szczególnie jeśli statek ma wrócić do eksploatacji w ściśle określonym terminie związanym z sezonem połowowym.
Na koniec warto wspomnieć o czynniku ekonomicznym. Modernizacja, zwłaszcza kompleksowa, stanowi poważną inwestycję finansową. Decyzja o jej zakresie powinna być poprzedzona analizą zwrotu z inwestycji, obejmującą nie tylko oszczędność paliwa, ale także potencjalne ograniczenie przestojów, wydłużenie żywotności silnika, zmniejszenie kosztów napraw oraz możliwość wydłużenia okresu eksploatacji jednostki. W praktyce wiele projektów modernizacyjnych realizuje się etapami – rozpoczynając od wymiany kluczowych elementów, a następnie stopniowo rozbudowując system sterowania w miarę dostępności środków i doświadczeń eksploatacyjnych.
Nowe trendy: automatyzacja, cyfryzacja i alternatywne paliwa
Rozwój technologii napędowych w rybołówstwie nie ogranicza się do modernizacji istniejących silników spalinowych. Coraz częściej pojawiają się projekty jednostek hybrydowych, wykorzystujących połączenie silnika głównego z napędem elektrycznym i zasobnikami energii, takimi jak baterie lub superkondensatory. W takim układzie system sterowania musi zarządzać nie tylko samym silnikiem, ale także przepływami energii między źródłami i odbiornikami, w tym urządzeniami połowowymi, systemami chłodzenia i wyposażeniem hotelowym na statku.
Wraz z upowszechnianiem się alternatywnych paliw – jak LNG, metanol czy paliwa syntetyczne – systemy sterowania stają się jeszcze bardziej zaawansowane. Konieczne jest uwzględnienie specyficznych właściwości nowych mediów energetycznych, takich jak inny przebieg procesu spalania, temperatury zapłonu czy wymagania dotyczące bezpieczeństwa magazynowania. Dla floty rybackiej, która często operuje na dużych dystansach od portów zaopatrzenia, kluczowe będzie znalezienie kompromisu między dostępnością paliwa, zasięgiem, a korzyściami ekologicznymi.
Cyfryzacja obejmuje także zaawansowaną analizę danych. Zgromadzone informacje o pracy silnika, warunkach zewnętrznych, trasach i wynikach połowów mogą być przetwarzane przy pomocy algorytmów wspomagających decyzje. W perspektywie kilku lat można spodziewać się szerszego wykorzystania sztucznej inteligencji do optymalizacji eksploatacji jednostek rybackich – od wyboru trasy i prędkości marszu, po dobór strategii połowowej w oparciu o prognozy pogody i dane biologiczne. System sterowania silnikiem głównym będzie w takim scenariuszu jednym z ważniejszych źródeł informacji o stanie technicznym i możliwościach jednostki.
Automatyzacja nie oznacza jednak eliminacji roli człowieka. Wręcz przeciwnie – rośnie znaczenie dobrze wyszkolonej załogi, zdolnej do współpracy z zaawansowanymi systemami technicznymi, interpretacji danych i podejmowania decyzji w sytuacjach nietypowych. Modernizacja systemu sterowania silnikiem głównym musi być zatem postrzegana nie tylko jako inwestycja w sprzęt, ale także w ludzi – ich kompetencje, świadomość techniczną i umiejętność korzystania z nowych narzędzi dla zwiększenia bezpieczeństwa i efektywności rybołówstwa.
FAQ – najczęstsze pytania dotyczące modernizacji systemu sterowania silnikiem głównym na statkach rybackich
Czy modernizacja systemu sterowania zawsze wymaga wymiany całego silnika głównego?
Nie, modernizacja systemu sterowania nie musi wiązać się z wymianą całego silnika. W wielu przypadkach możliwe jest zachowanie dotychczasowej jednostki napędowej i doposażenie jej w elektroniczną jednostkę sterującą, dodatkowe czujniki, panele wizualizacji oraz okablowanie. Kluczowe jest jednak sprawdzenie stanu technicznego silnika oraz jego kompatybilności z planowanym systemem. Dobrze zaprojektowana modernizacja może znacząco poprawić sprawność i niezawodność bez kosztownej wymiany całego napędu.
Jakie oszczędności paliwa można uzyskać po modernizacji systemu sterowania?
Wartość oszczędności zależy od wyjściowego stanu jednostki, rodzaju połowów i profilu eksploatacji. W praktyce na wielu statkach rybackich udaje się osiągnąć redukcję zużycia paliwa o kilka, a czasem nawet kilkanaście procent. Zyski wynikają z dokładniejszej regulacji procesu spalania, lepszego dopasowania obrotów do obciążenia oraz możliwości utrzymywania ekonomicznych parametrów pracy silnika w różnych warunkach. Dodatkowo, poprawa spalania zmniejsza zużycie podzespołów, co pośrednio obniża koszty eksploatacji.
Czy wprowadzenie zaawansowanej elektroniki nie zwiększa ryzyka awarii na morzu?
Prawidłowo zaprojektowany i wykonany system sterowania, bazujący na komponentach przeznaczonych dla środowiska morskiego, charakteryzuje się wysoką niezawodnością. Co więcej, nowoczesne układy oferują rozbudowaną diagnostykę, która umożliwia wczesne wykrywanie usterek oraz zastosowanie trybów awaryjnych. Kluczowe jest jednak właściwe zabezpieczenie elektroniki przed wilgocią, solą i wibracjami oraz regularne przeglądy. Dobrze przeszkolona załoga potrafi skutecznie korzystać z funkcji diagnostycznych, co w praktyce obniża ogólne ryzyko poważnych awarii.
Jak długo trwa typowa modernizacja systemu sterowania na statku rybackim?
Czas trwania modernizacji jest uzależniony od zakresu prac, dostępności części, wielkości jednostki i wymogów towarzystwa klasyfikacyjnego. Niewielkie projekty, obejmujące np. montaż dodatkowego monitoringu i prostych funkcji regulacji, mogą zostać wykonane w czasie krótszego postoju w porcie. Kompleksowa przebudowa systemu z instalacją ECU, nowego okablowania, czujników i paneli sterowania zwykle wymaga postoju w stoczni, trwającego od kilku tygodni do kilku miesięcy. Dlatego modernizację planuje się często poza głównym sezonem połowowym.
Czy załoga potrzebuje specjalnego szkolenia po modernizacji systemu sterowania?
Tak, szkolenie załogi jest istotnym elementem każdego projektu modernizacyjnego. Nowe systemy sterowania wprowadzają odmienne procedury obsługi, diagnostyki oraz reakcji na alarmy. Mechanicy i oficerowie wachtowi powinni poznać funkcje paneli, znaczenie komunikatów i podstawowe zasady współpracy z elektroniką. Producenci i stocznie często oferują szkolenia w formie kursów, instrukcji oraz wsparcia zdalnego. Inwestycja w kompetencje załogi pozwala w pełni wykorzystać możliwości zmodernizowanego systemu i zwiększa poziom bezpieczeństwa eksploatacji jednostki.
